Gãy trật Galeazzi là tổn thương gồm gãy thân xương quay, thường ở đoạn giữa hoặc 1/3 dưới, kèm trật khớp quay–trụ dưới (DRUJ). Vì tổn thương xương quay có thể làm thay đổi tương quan của cả cẳng tay, điều trị không chỉ tập trung vào đường gãy mà còn phải kiểm tra độ vững của DRUJ. Bài viết này tóm lược nguyên tắc điều trị kết hợp xương ở người lớn dựa trên các tài liệu phẫu thuật chỉnh hình được cung cấp.
Gãy trật Galeazzi và mục tiêu điều trị
Ở người lớn, điều trị không phẫu thuật thường cho kết quả kém vì các lực gây biến dạng từ cơ sấp vuông, cơ cánh tay quay cùng nhóm cơ dạng và duỗi ngón cái khó được kiểm soát đầy đủ. Do đó, mục tiêu chính là nắn giải phẫu và cố định vững xương quay, khôi phục chiều dài cũng như trục của xương để phục hồi quan hệ bình thường giữa xương quay và xương trụ [1].
Việc khôi phục chính xác tương quan này có ý nghĩa đối với vận động sấp–ngửa cẳng tay và giúp hạn chế nguy cơ thay đổi thoái hóa muộn tại DRUJ [1]. Khi gặp gãy di lệch ở 1/3 dưới thân xương quay, cần chủ động nghi ngờ tổn thương DRUJ, thay vì chỉ xem đây là một gãy thân xương quay đơn thuần [4].
Nguyên tắc điều trị gãy trật Galeazzi bằng kết hợp xương
1. Đánh giá hình ảnh và lập kế hoạch
Các dấu hiệu trên X-quang gợi ý tổn thương DRUJ gồm gãy nền mỏm trâm trụ, khe DRUJ giãn rộng trên tư thế thẳng, xương trụ bị trật so với xương quay trên phim nghiêng đúng kỹ thuật, hoặc xương quay ngắn hơn xương trụ trên 5 mm so với bên đối diện [3]. Những dấu hiệu này giúp định hướng đánh giá mức độ mất vững và chuẩn bị kế hoạch cố định.
Trong quá trình lập kế hoạch, cần xem xét vị trí gãy, mức độ vụn và khả năng phục hồi chiều dài xương quay. Tài liệu Campbell mô tả đường mổ Henry mặt trước là lựa chọn thường dùng cho gãy vùng đầu dưới thân xương quay; đường mổ Thompson phía sau có thể được cân nhắc khi vùng cần cố định nằm phía trên lồi củ nhị đầu [6].
2. Cố định giải phẫu xương quay trước
Ở người lớn, nắn mở và cố định trong bằng nẹp vít xương quay là phương pháp được lựa chọn. Campbell nêu kỹ thuật nắn mở qua đường Henry mặt trước và cố định bằng nẹp ép động 3,5 mm; sau khi xương quay được cố định vững, cần kiểm tra dưới màn tăng sáng xem DRUJ đã tự nắn chỉnh hay chưa [3].
Trình tự này dựa trên nguyên tắc khôi phục chiều dài và trục xương quay. Hình ảnh minh họa trong tài liệu cũng cho thấy có thể sử dụng nẹp xương quay dài, cho phép cố định vùng đầu dưới đến thân giữa trong một số kiểu gãy [2]. Tuy nhiên, lựa chọn nẹp, vít và đường mổ phải được bác sĩ phẫu thuật quyết định dựa trên hình thái gãy, phần mềm và chất lượng xương.
3. Kiểm tra độ vững của khớp quay–trụ dưới
Sau khi cố định xương quay, DRUJ cần được đánh giá dưới màn tăng sáng khi khuỷu gấp 90 độ, cẳng tay ở tư thế trung tính, sấp và ngửa [3]. Nếu khớp đã nắn và vững, cẳng tay thường được đặt nẹp ở tư thế có độ ổn định cao nhất, thường là tư thế ngửa [3].
Ngược lại, nếu DRUJ vẫn mất vững, xử trí có thể gồm:
- Cố định tạm thời DRUJ bằng kim Kirschner khi khớp đã nắn nhưng chưa đủ vững.
- Thám sát DRUJ nếu khớp không nắn được hoặc nghi có mô kẹt trong khớp.
- Cố định mỏm trâm trụ hoặc xử trí phức hợp sụn sợi tam giác (TFCC) tùy tổn thương đi kèm và nguyên nhân gây mất vững.
Sơ đồ điều trị trong Campbell nêu rằng khi DRUJ mất vững, có thể dùng kim Kirschner xuyên cố định xương trụ với xương quay ở tư thế ngửa; nếu khớp không nắn được thì cần thám sát và giải phóng mô kẹt trước khi đánh giá lại [5].
Theo dõi sau cố định và những điểm cần lưu ý
Sau phẫu thuật, việc bất động hay cho vận động sớm phụ thuộc vào độ vững của xương quay và DRUJ. Với DRUJ đã nắn và ổn định, sơ đồ điều trị cho phép sử dụng nẹp bảo vệ kết hợp vận động sớm; nếu còn mất vững, cần bất động ở tư thế ngửa trong khoảng thời gian được phẫu thuật viên chỉ định [5]. Tài liệu cung cấp không đủ thông tin để xây dựng một phác đồ phục hồi chức năng chi tiết cho mọi trường hợp.
Các nguyên tắc cốt lõi có thể tóm tắt như sau:
- Luôn tìm và đánh giá tổn thương DRUJ khi có gãy di lệch 1/3 dưới thân xương quay.
- Ưu tiên phục hồi chiều dài, trục và tương quan giải phẫu của xương quay.
- Kiểm tra DRUJ sau khi cố định xương quay, không mặc nhiên cho rằng khớp đã ổn định.
- Chỉ cố định bổ sung hoặc thám sát DRUJ khi kết quả kiểm tra cho thấy nắn không được hoặc còn mất vững.
Kết luận
Ở người lớn, điều trị gãy trật Galeazzi chủ yếu dựa trên nắn chỉnh giải phẫu và cố định vững xương quay, sau đó đánh giá có hệ thống độ nắn chỉnh và độ ổn định của DRUJ. Khi khớp quay–trụ dưới không ổn định hoặc không thể nắn kín, có thể cần cố định tạm thời bằng kim Kirschner, thám sát khớp, xử trí mỏm trâm trụ hoặc TFCC tùy tình huống [5]. Quyết định cuối cùng cần dựa trên phim X-quang, khám lâm sàng và đánh giá trực tiếp của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1808
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1784
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3633
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3633
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3637
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3633