Viêm màng hoạt dịch thể lông kết nốt ở khớp vai là một tổn thương màng hoạt dịch có thể xuất hiện dưới dạng khu trú hoặc lan tỏa. Bệnh thường gặp ở khớp gối hơn, nhưng khớp vai cũng có thể bị ảnh hưởng. Do đau và sưng khớp khá không đặc hiệu, việc nhận diện bệnh có thể bị chậm trễ nếu chỉ dựa vào triệu chứng ban đầu.[1]
Bài viết này tập trung vào những thông tin được tài liệu cung cấp về biểu hiện lâm sàng, hình ảnh học và mô bệnh học. Tài liệu hiện có không trình bày đầy đủ phác đồ điều trị riêng cho tổn thương tại vai, vì vậy phần điều trị chỉ giới hạn ở các mục tiêu tổng quát.
Viêm màng hoạt dịch thể lông kết nốt ở khớp vai là gì?
Viêm màng hoạt dịch thể lông kết nốt sắc tố, thường được gọi theo thuật ngữ tiếng Anh là pigmented villonodular synovitis (PVNS), thuộc nhóm tổn thương màng hoạt dịch. Bệnh có hai hình thái chính:
- Thể khu trú: còn được gọi là viêm màng hoạt dịch dạng nốt khu trú. Tổn thương là một khối đơn độc có cuống.[1][4]
- Thể lan tỏa: tổn thương liên quan đến toàn bộ màng hoạt dịch của khớp bị ảnh hưởng.[1][4]
Thể lan tỏa thường gặp nhất ở khớp gối; ngoài ra, bệnh có thể xuất hiện tại háng, cổ chân, vai, cổ tay và những khớp khác.[1] Tài liệu cũng cho biết bệnh thường gặp nhất ở người trưởng thành trẻ tuổi, nhưng vẫn có thể được ghi nhận ở trẻ em và người cao tuổi.[3]
Triệu chứng PVNS khớp vai có thể gặp
Biểu hiện điển hình được mô tả là đau và sưng ở một khớp. Với tổn thương nằm trong khớp, người bệnh còn có thể gặp triệu chứng cơ học; trong một số trường hợp có thể sờ thấy khối.[1] Ở thể khu trú, triệu chứng cơ học có thể là biểu hiện đáng chú ý.[3]
Những dấu hiệu này không đặc hiệu cho riêng PVNS. Chính tính chất không đặc hiệu của đau, sưng hoặc khó chịu tại một khớp có thể khiến quá trình chẩn đoán bị trì hoãn.[1] Vì vậy, các triệu chứng tại vai không đủ để tự xác định bệnh mà cần được đối chiếu với thăm khám và phương tiện chẩn đoán phù hợp.
Những biểu hiện cần được đánh giá
- Đau kéo dài khu trú ở một khớp vai.[1]
- Sưng khớp đi kèm đau.[1]
- Triệu chứng cơ học liên quan đến tổn thương trong khớp.[1][3]
- Xuất hiện một khối có thể sờ thấy quanh vùng khớp.[1]
Các biểu hiện trên chỉ có vai trò gợi ý. Chúng không cho phép phân biệt chắc chắn viêm màng hoạt dịch thể lông kết nốt với những nguyên nhân khác gây đau hoặc sưng vai.
Vai trò của X-quang, chọc hút dịch và MRI khớp vai
X-quang thường quy
X-quang thông thường có thể hoàn toàn bình thường ở người mắc PVNS. Trong một số trường hợp, hình ảnh bào mòn xương có thể xuất hiện; tài liệu lưu ý đặc điểm này đặc biệt được ghi nhận khi bệnh ảnh hưởng đến khớp háng.[4] Do đó, một phim X-quang không phát hiện bất thường không đủ để loại trừ tổn thương màng hoạt dịch này.
Chọc hút dịch khớp
Dịch thu được khi chọc hút khớp có đặc điểm điển hình là dịch thanh máu hoặc nhuốm máu.[4] Tuy nhiên, đây là một dữ kiện trong quá trình đánh giá chứ không nên được xem riêng lẻ như kết luận chẩn đoán.
MRI
MRI thường hữu ích trong việc thiết lập chẩn đoán và đánh giá phạm vi của quá trình bệnh. Tổn thương trong khớp thường có tín hiệu tối trên cả chuỗi xung T1 và T2.[4] Hình minh họa mô bệnh học và MRI trong tài liệu cũng mô tả một quá trình lan tỏa trong khớp có tín hiệu thấp trên cả hai chuỗi xung này.[2]
Đối với tổn thương nghi ngờ tại vai, giá trị của MRI không chỉ nằm ở việc phát hiện khối trong khớp mà còn ở khả năng mô tả mức độ lan rộng của bệnh.[4]
Mô bệnh học giúp xác định hình thái tổn thương
Về mô học, thể khu trú giống với u tế bào khổng lồ bao gân. Thể lan tỏa có đặc điểm mô học tương tự thể khu trú nhưng liên quan đến toàn bộ màng hoạt dịch của khớp.[4] Hình ảnh mô bệnh học được tài liệu mô tả gồm các tế bào đa diện lành tính về hình thái nằm giữa mô collagen, kèm tế bào khổng lồ và lắng đọng hemosiderin.[2]
Sự kết hợp giữa biểu hiện ở một khớp, hình ảnh MRI và đánh giá mô bệnh học giúp làm rõ bản chất cũng như phạm vi tổn thương. Không nên kết luận chỉ từ đau vai hoặc một kết quả X-quang bình thường.[1][4]
Điều trị hướng đến mục tiêu nào?
Theo tài liệu được cung cấp, các mục tiêu điều trị PVNS gồm giảm triệu chứng và hạn chế tái phát.[4] Tuy nhiên, các đoạn trích không cung cấp đầy đủ phương pháp điều trị cụ thể cho thể khu trú hoặc lan tỏa ở khớp vai, cũng không nêu tiêu chí lựa chọn kỹ thuật can thiệp. Vì vậy, không thể từ nguồn này đưa ra một phác đồ điều trị vai hoàn chỉnh.
Việc lựa chọn hướng xử trí cần dựa trên hình thái khu trú hay lan tỏa, phạm vi tổn thương được xác định trên MRI và đánh giá chuyên môn. Những yếu tố này có ý nghĩa vì hai thể bệnh khác nhau về mức độ liên quan của màng hoạt dịch.[4]
Kết luận
Viêm màng hoạt dịch thể lông kết nốt ở khớp vai là vị trí ít thường gặp hơn so với khớp gối nhưng vẫn cần được nghĩ đến khi người bệnh có đau, sưng một khớp hoặc triệu chứng cơ học kéo dài.[1][3] X-quang có thể bình thường, trong khi MRI thường cho thấy tổn thương trong khớp có tín hiệu tối trên T1 và T2, đồng thời giúp xác định phạm vi bệnh.[4] Chẩn đoán cần tổng hợp biểu hiện lâm sàng, hình ảnh học và mô bệnh học thay vì dựa trên một dấu hiệu đơn lẻ.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1263
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1267
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1259
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1264