Hội chứng ống cổ trụ là bệnh lý chèn ép thần kinh trụ quanh khuỷu tay. Biểu hiện có thể từ đau, dị cảm đến suy giảm chức năng các cơ do thần kinh trụ chi phối. Đáng chú ý, động tác gập khuỷu thường làm đau và dị cảm nặng hơn ở nhiều người bệnh [2]. Bài viết dưới đây tập trung vào vị trí chèn ép, nguyên nhân, biểu hiện và nguyên tắc xử trí được nêu trong tài liệu chuyên ngành.
Hội chứng ống cổ trụ là gì?
Thuật ngữ cubital tunnel syndrome được dùng để mô tả bệnh lý thần kinh do chèn ép thần kinh trụ quanh khuỷu tay, ban đầu áp dụng cho những trường hợp không có chấn thương trước đó [2]. Đây là một dạng bệnh thần kinh chèn ép; nếu tình trạng chèn ép tiến triển, dẫn truyền của sợi trục có thể suy giảm trước khi các cấu trúc giải phẫu tham gia dẫn truyền bị tổn thương [3].
Khi đi vào ống cổ trụ, thần kinh trụ liên quan lần lượt với mỏm trên lồi cầu trong ở phía trước, khớp khuỷu ở phía ngoài và hai đầu của cơ gấp cổ tay trụ ở phía trong [1]. Chính không gian giải phẫu này khiến dây thần kinh có thể chịu áp lực tại nhiều điểm quanh khuỷu.
Tài liệu ghi nhận tỷ lệ hiện mắc hội chứng ống cổ trụ trong dân số Hoa Kỳ vào khoảng 1,8–5,9%. Mức độ triệu chứng có thể dao động từ nhẹ đến nặng [4]. Đây là số liệu tại Hoa Kỳ; các đoạn tài liệu được cung cấp không có thống kê tương ứng cho người Việt Nam.
Nguyên nhân chèn ép thần kinh trụ ở khuỷu tay
Thần kinh trụ có thể bị chèn ép giữa hai đầu nguyên ủy của cơ gấp cổ tay trụ hoặc tại những vùng có cân và dây chằng căng. Một số nguyên nhân khác được ghi nhận gồm khối u, viêm màng hoạt dịch dạng thấp, phình mạch, huyết khối mạch máu và cơ bất thường [1].
Sự mất ổn định của dây thần kinh cũng có thể đóng vai trò. Rãnh thần kinh trụ nông hoặc cung xơ giữ dây thần kinh không đầy đủ có thể dẫn đến bán trật hay trật tái diễn. Tài liệu cho biết bán trật gặp nhiều hơn trật hoàn toàn và có khả năng gây tổn thương lặp đi lặp lại cho thần kinh trụ [2].
Liên quan với chấn thương và biến dạng khuỷu
Liệt thần kinh trụ xuất hiện muộn có thể liên quan đến gãy xương đã liền lệch, gãy di lệch mỏm trên lồi cầu trong, trật khuỷu hoặc đụng giập trực tiếp dây thần kinh. Khi gãy lồi cầu ngoài xương cánh tay ở trẻ em liền lệch và tạo khuỷu vẹo ngoài, thần kinh trụ có thể bị kéo căng dần rồi liệt không hoàn toàn [6]. Khuỷu vẹo trong cũng được ghi nhận có thể liên quan đến liệt thần kinh trụ muộn [2].
Trong bối cảnh phẫu thuật, liệt thần kinh trụ sau mổ có thể xảy ra do áp lực trực tiếp tại khuỷu hoặc do khuỷu bị gập kéo dài. Thần kinh đặc biệt dễ chịu chèn ép khi cẳng tay được đặt ở tư thế sấp; một số người có thể đã có hội chứng ống cổ trụ dưới lâm sàng trước phẫu thuật [1].
Triệu chứng và ảnh hưởng đến chức năng bàn tay
Đau và dị cảm là những biểu hiện được mô tả, trong đó gập khuỷu làm triệu chứng tăng lên ở phần lớn người bệnh được đề cập trong tài liệu [2]. Mức độ biểu hiện có thể thay đổi đáng kể giữa các trường hợp [4].
Nếu thần kinh trụ bị gián đoạn ở vị trí phía trên khuỷu, nhiều cơ có thể bị liệt, bao gồm cơ gấp cổ tay trụ, phần cơ gấp sâu dành cho ngón nhẫn và ngón út, các cơ gian cốt, cơ khép ngón cái, cơ giun của ngón nhẫn và ngón út cùng các cơ ngắn của ngón út [1]. Đây là mô tả về tổn thương nặng hoặc gián đoạn thần kinh, không có nghĩa mọi người mắc hội chứng ống cổ trụ đều xuất hiện đầy đủ các thiếu hụt này.
Trong thăm khám thực hành, ba cơ được tài liệu cho là có thể kiểm tra tương đối chính xác gồm cơ gấp cổ tay trụ, cơ dạng ngón út và cơ gian cốt mu tay thứ nhất, do bụng cơ hoặc gân của chúng có thể được nhìn thấy hay sờ thấy [5]. Các biến thể nối thông giữa thần kinh giữa và thần kinh trụ có thể làm biểu hiện vận động khác với dự kiến [5].
Đánh giá và điều trị hội chứng ống cổ trụ
Tài liệu khuyến nghị đánh giá cẩn thận và thực hiện điện cơ trước điều trị phẫu thuật [4]. Tuy nhiên, các đoạn nguồn được cung cấp không trình bày đầy đủ tiêu chuẩn chẩn đoán, cách thực hiện từng nghiệm pháp lâm sàng hoặc cách diễn giải kết quả điện cơ riêng cho hội chứng ống cổ trụ.
Điều trị bảo tồn
Điều trị bảo tồn nên được thử trong khoảng ba tháng trước khi điều trị phẫu thuật. Trong nguồn trích dẫn, phương pháp này được báo cáo thành công ở 89,5% người mắc hội chứng mức độ nhẹ đến trung bình [4]. Đoạn tài liệu không nêu chi tiết từng biện pháp bảo tồn, vì vậy không thể từ nguồn hiện có kết luận về loại nẹp, thuốc hoặc chương trình phục hồi chức năng cụ thể.
Điều trị phẫu thuật
Giải phóng thần kinh tại chỗ và chuyển vị thần kinh trụ là hai hướng phẫu thuật được đề cập. Tài liệu cho biết chưa chứng minh được giải phóng tại chỗ vượt trội so với chuyển vị thần kinh [4]. Vì đoạn nguồn không cung cấp đầy đủ chỉ định cho từng kỹ thuật, không thể xem một phương pháp là lựa chọn phù hợp cho mọi trường hợp.
Kết luận
Hội chứng ống cổ trụ là tình trạng chèn ép thần kinh trụ quanh khuỷu, có thể gây đau, dị cảm tăng khi gập khuỷu và ảnh hưởng chức năng các cơ bàn tay. Nguyên nhân có thể liên quan đến cấu trúc chật, cân hoặc dây chằng, mất ổn định dây thần kinh, chấn thương cũ, biến dạng khuỷu hay tư thế trong phẫu thuật [1][2][6]. Tài liệu ủng hộ thử điều trị bảo tồn trong ba tháng đối với bệnh nhẹ đến trung bình, đồng thời khuyến nghị đánh giá kỹ và làm điện cơ trước khi cân nhắc phẫu thuật [4].
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3870
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3870
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 767
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4514
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3870
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3870