Rách gân cơ nhị đầu đầu xa là tổn thương xảy ra tại vùng gân bám gần nếp gấp khuỷu. Biểu hiện có thể khá rõ khi gân đứt hoàn toàn, nhưng rách một phần thường khó nhận biết hơn. Các dấu hiệu quan trọng gồm tiếng bật lúc chấn thương, đau và bầm vùng trước khuỷu, biến dạng cơ cùng tình trạng yếu khi gấp khuỷu hoặc ngửa cẳng tay.[1]
Rách gân cơ nhị đầu đầu xa thường xảy ra như thế nào?
Tổn thương này điển hình được ghi nhận ở nam giới trung niên khi nâng vật nặng với khuỷu gấp khoảng 90 độ hoặc khi cơ nhị đầu co lại để chống một lực cản bất ngờ. Người bệnh có thể nghe thấy một tiếng “bật”, sau đó xuất hiện đau, sưng và bầm tím tại hố khuỷu trước.[1]
Khi gân đứt hoàn toàn, bụng cơ có thể di chuyển lên trên và để lại một vùng khuyết có thể sờ thấy. Trong giai đoạn đầu, sức gấp khuỷu và sức ngửa cẳng tay thường giảm.[1] Đây là lý do người bệnh có thể nhận thấy tay yếu khi thực hiện các động tác cần xoay lòng bàn tay hướng lên.
Dấu hiệu của đứt hoàn toàn và rách một phần
Đứt gân hoàn toàn
Đứt hoàn toàn thường có hình ảnh lâm sàng nổi bật hơn, với sưng bầm, biến dạng do cơ co rút lên trên và mất tính liên tục của gân. Tuy vậy, xác định tổn thương không chỉ dựa vào hình dạng bên ngoài mà còn cần các nghiệm pháp khám chuyên biệt.[1]
Rách gân một phần
Rách không hoàn toàn có thể gây đau và yếu khi gấp khuỷu hoặc ngửa cẳng tay tương tự đứt hoàn toàn, nhưng gân vẫn còn sờ thấy được. Tài liệu cũng ghi nhận rách một phần có thể liên quan đến chèn ép thần kinh giữa ở đoạn gần cẳng tay.[1][5]
Về giải phẫu, thần kinh giữa và động mạch cánh tay đi qua hố khuỷu ở phía trong gân cơ nhị đầu. Mái của khu vực này được tạo bởi cân cơ nhị đầu, còn sàn là cơ cánh tay.[3] Mối liên quan giải phẫu này giúp giải thích vì sao việc đánh giá tổn thương vùng nếp khuỷu cần được thực hiện cẩn thận.
Các nghiệm pháp khám gân nhị đầu đầu xa
Nghiệm pháp ép cơ nhị đầu
Trong nghiệm pháp ép cơ nhị đầu, khuỷu được gấp khoảng 60–80 độ nhằm giảm sức căng của cơ cánh tay và tập trung đánh giá tác dụng ngửa cẳng tay của cơ nhị đầu. Người khám ép chắc bụng cơ; nếu gân còn nguyên vẹn, cẳng tay sẽ ngửa nhẹ. Không xuất hiện động tác ngửa gợi ý tổn thương gân hoặc bụng cơ nhị đầu.[4]
Đối với đứt hoàn toàn, nghiệm pháp này được báo cáo có độ nhạy 100% và giá trị dự báo dương tính 95%.[1]
Nghiệm pháp Hook
Với nghiệm pháp Hook, khuỷu được gấp và cẳng tay đặt ở tư thế ngửa. Người khám tìm cách móc ngón trỏ dưới cấu trúc dạng dây của gân tại hố khuỷu. Không thể móc được dưới gân là dấu hiệu dương tính gợi ý gân đã bị bật khỏi điểm bám.[2][4]
Cần nhận diện đúng bờ ngoài của gân vì cân cơ nhị đầu ở phía trong có thể bị nhầm với một gân còn nguyên vẹn. Nghiệm pháp Hook được báo cáo có độ nhạy và độ đặc hiệu 100% khi được thực hiện đúng để phát hiện bong hoàn toàn gân nhị đầu đầu xa.[1][2]
Vai trò của MRI và siêu âm
MRI có thể giúp phân biệt rách hoàn toàn với rách một phần, đồng thời mô tả thoái hóa gân, viêm bao gân, tụ máu và dập cơ cánh tay. Tư thế FABS — khuỷu gấp 90 độ, vai dạng 180 độ và cẳng tay ngửa — được đề xuất để tạo hình ảnh dọc thực sự của gân.[5]
Siêu âm có ưu điểm tiềm năng là nhanh hơn và ít tốn kém hơn, nhưng kết quả phụ thuộc nhiều vào người thực hiện.[5] Trong một nghiên cứu so sánh chẩn đoán đứt hoàn toàn, MRI có độ chính xác, độ nhạy và độ đặc hiệu lần lượt là 86%, 76% và 50%; các con số tương ứng của siêu âm là 45%, 62% và 20%.[6]
Điều trị được đề cập trong tài liệu
Đối với phẫu thuật, nhiều tác giả đồng thuận về mặt lý thuyết rằng gân nên được tái bám vào vị trí giải phẫu bình thường trên lồi củ xương quay để phục hồi lực ngửa của cơ nhị đầu. Khi khuỷu duỗi, cơ nhị đầu có lực ngửa mạnh gấp đôi cơ ngửa; vai trò này còn lớn hơn khi khuỷu gấp.[6]
Việc tái bám gân có thể được thực hiện bằng kỹ thuật một đường mổ hoặc hai đường mổ. Tuy nhiên, các đoạn tài liệu được cung cấp không nêu đầy đủ tiêu chí lựa chọn phẫu thuật, điều trị không mổ, lịch phục hồi chức năng hay kết quả dài hạn; vì vậy không thể dùng thông tin này để xác định một phương án điều trị cụ thể cho từng người.
Kết luận
Rách gân cơ nhị đầu đầu xa nên được nghĩ tới khi sau một động tác nâng nặng hoặc chống lực đột ngột xuất hiện tiếng bật, đau, sưng bầm ở nếp khuỷu và yếu ngửa cẳng tay. Nghiệm pháp ép cơ nhị đầu, nghiệm pháp Hook cùng MRI hoặc siêu âm có thể hỗ trợ xác định mức độ tổn thương.[1][4][5] Đặc biệt, gân vẫn sờ thấy không loại trừ rách một phần.[5]
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2984
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2984
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1775
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2984
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2984
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2985