Quản lý sau phẫu thuật trong chỉnh hình cơ xương khớp
Trong lĩnh vực phẫu thuật chỉnh hình, đặc biệt là các can thiệp liên quan đến gãy xương đùi hoặc thay thế khớp háng, việc lập kế hoạch phục hồi chức năng đóng vai trò then chốt. Không có một chương trình phục hồi nào được công nhận phổ quát cho tất cả mọi ca sau phẫu thuật thay khớp háng (THA) [1]. Tuy nhiên, mục tiêu chung là khôi phục lại khớp háng không đau bằng cách tối đa hóa các nỗ lực vật lý cần thiết.
Thời điểm bắt đầu phục hồi chức năng
Nhiều tác giả hiện nay khuyến nghị thực hiện tầm hoạt động sớm (early ROM), bao gồm các bài tập vận động bị động từ 0–90 độ, ngay từ ngày thứ nhất sau phẫu thuật [2]. Một tổng quan hệ thống gần đây về các giao thức phục hồi chức năng hậu phẫu hiện đại cho thấy rằng vật lý trị liệu sớm kết hợp với tầm hoạt động bị động dẫn đến những kết quả cải thiện nhất quán [2].
Mặc dù một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên không mù trên 36 bệnh nhân so sánh giữa phục hồi sớm (bắt đầu ngày thứ 1) và muộn (sau 3 tuần) cho thấy không có khác biệt đáng kể về tỷ lệ phải phẫu thuật lại dưới mê, nhưng nhóm phục hồi sớm có xu hướng thấp hơn về tỷ lệ này [2].
Phục hồi chức năng sau phẫu thuật gãy xương đùi
Với các ca đặc thù như gãy xương đùi hoặc các biến chứng liên quan đến hình thái xương đùi, quy trình chăm sóc hậu phẫu cần được điều chỉnh cẩn thận. Đối với trẻ em dưới 3 tuổi bị bệnh khớp háng di lệch (DDH), sau khi phẫu thuật sửa đổi xương chậu, khớp háng được bảo vệ bằng nẹp spica trong tư thế xoay ra ngoài trong 3 đến 6 tuần [3]. Một chương trình vật lý trị liệu bắt đầu để phục hồi cơ nhóm co kéo háng.
Đối với các bệnh nhân lớn tuổi hoặc không di chuyển tự do, kỹ thuật giải phóng iliopsoas tại chùy nhỏ hơn (lesser trochanter) có thể được thực hiện. Sau khi phẫu thuật, vật lý trị liệu bắt đầu sau 2 ngày, nhấn mạnh vào các bài tập tầm hoạt động của háng và đầu gối [6]. Sử dụng bộ cố định đầu gối trong 8 đến 12 giờ mỗi ngày trong 1 tháng cũng là một phần quan trọng để bảo vệ khớp.
Tầm hoạt động và biện pháp phòng ngừa
Trong giai đoạn hậu phẫu ngay lập tức, háng được đặt ở tư thế xoay ra ngoài khoảng 15 độ khi bệnh nhân hồi tỉnh từ mê [5]. Đối với bệnh nhân đã thực hiện phẫu thuật thay khớp háng (THA), một chiếc gối tam giác có thể được sử dụng để duy trì tư thế xoay ra ngoài và ngăn chặn các động tác gập quá mức, giúp hỗ trợ việc lăn sang bên trái trong giai đoạn hậu phẫu sớm [5].
Với các bệnh nhân dùng van dưới khớp (DAA), một chiếc gối có thể được sử dụng thay thế. Trong 6 tuần đầu tiên sau phẫu thuật, bệnh nhân có thể sử dụng ghế nhà vệ sinh nâng cao và đặt 1 hoặc 2 chiếc gối thường giữa hai đầu gối khi nằm trên bên không phẫu thuật [4].
Những hạn chế của tài liệu tham khảo
Phân tích này dựa chủ yếu vào các nguyên tắc từ sách giáo khoa phẫu thuật chỉnh hình như Campbell và Rockwood & Green. Tài liệu nhấn mạnh rằng việc phục hồi chức năng nên bắt đầu trước khi phẫu thuật để bệnh nhân được hướng dẫn về cơ chế di chuyển, dụng cụ hỗ trợ và phòng ngừa thoát vị [5]. Tuy nhiên, do tính chất hiếm của một số chấn thương hoặc các biến thể phẫu thuật phức tạp (như sửa khớp háng sau khi có hình thái xương đùi bất thường), bằng cấp nghiên cứu cấp độ cao vẫn còn hạn chế trong việc đưa ra khuyến nghị tuyệt đối cho mọi trường hợp cụ thể [2].
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 364
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3091
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1419
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 365
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 365
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1562