Trật khớp ức đòn do chấn thương xảy ra khi đầu trong xương đòn mất tương quan bình thường với xương ức. Cơ chế thường gặp là lực tác động gián tiếp lên phía trước vai trong lúc cánh tay dạng. Đầu trong xương đòn có thể di lệch ra trước hoặc ra sau xương ức; trong đó trật ra trước thường gặp hơn, còn trật ra sau tuy ít gặp nhưng có khả năng gây biến chứng nghiêm trọng.[2][1]
Trật khớp ức đòn do va chạm mạnh hình thành như thế nào?
Khớp ức đòn có thể bị tổn thương khi lực từ vai truyền vào vùng nối giữa xương đòn và xương ức. Tùy hướng và mức độ của lực chấn thương, đầu trong xương đòn sẽ di lệch theo một trong hai hướng chính:[2]
- Trật ra trước: đầu trong xương đòn dịch về phía trước xương ức. Đây là dạng thường gặp nhất.[2]
- Trật ra sau hoặc sau xương ức: đầu trong xương đòn dịch vào phía trung thất. Dạng này ít gặp hơn nhưng nguy hiểm hơn do nằm gần khí quản, thực quản, ống ngực và các mạch máu lớn.[1]
Ngoài chấn thương, khớp này còn có thể trật liên quan đến tình trạng bẩm sinh, phát triển, thoái hóa hoặc viêm. Vì vậy, bác sĩ cần đặt biến dạng sau va chạm trong bối cảnh cụ thể thay vì chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài.[2]
Dấu hiệu của trật khớp ức đòn ra trước
Trật ra trước do chấn thương thường gây đau đáng kể, sưng và biến dạng lồi rõ trên vùng khớp. Đầu trong xương đòn có thể trông cao hơn xương ức hoặc vẫn nằm thấp gần xương sườn thứ nhất, tùy mức độ tổn thương hệ thống dây chằng.[1]
Nếu khớp vẫn trật sau xử trí, đầu trong xương đòn có thể tạo thành một chỗ nhô gây ảnh hưởng thẩm mỹ. Tuy nhiên, ở người ít hoạt động thể lực, biến dạng tồn tại có thể chỉ gây hạn chế chức năng không đáng kể. Nhận định này không đồng nghĩa mọi trường hợp đều có thể bỏ qua, bởi hướng di lệch và tổn thương phối hợp vẫn cần được xác định.[1]
Vì sao trật khớp ức đòn ra sau có thể là cấp cứu?
Đầu trong xương đòn khi di lệch ra sau có thể làm tổn thương hoặc chèn ép khí quản, thực quản, ống ngực và các mạch máu lớn trong trung thất. Tổn thương cũng có thể gây suy hô hấp, ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch, thiếu máu động mạch, chèn ép đám rối thần kinh cánh tay hoặc bất thường dẫn truyền của tim.[1][3]
Áp lực lên các cấu trúc quan trọng này đôi khi khiến trật ra sau trở thành một tình trạng cấp cứu thực sự.[3] Vì vậy, sau va chạm mạnh vùng vai hoặc ngực, người có biến dạng quanh khớp ức đòn kèm khó thở hay biểu hiện gợi ý ảnh hưởng tuần hoàn và thần kinh cần được đánh giá y tế khẩn cấp, thay vì xem đây chỉ là một chấn thương gây đau hoặc mất thẩm mỹ.
Chẩn đoán được xác nhận bằng cách nào?
Việc đánh giá bao gồm khám lâm sàng và chụp X-quang thẳng. Chụp CT, và trong một số trường hợp MRI, có thể hữu ích để xác nhận chẩn đoán.[3] Các phương tiện này đặc biệt có ý nghĩa khi cần xác định hướng di lệch và phân biệt trật ra trước với trật ra sau.
Ở người dưới 25 tuổi, tổn thương sụn tăng trưởng tại đầu trong xương đòn có thể biểu hiện giống trật khớp ức đòn. Đây là một điểm cần được lưu ý khi diễn giải thăm khám và hình ảnh ở người trẻ.[3]
Điều trị trật khớp ức đòn tùy thuộc hướng di lệch
Trật ra trước cấp tính
Phần lớn các trường hợp trật ra trước cấp tính có thể được điều trị bằng phương pháp không phẫu thuật. Tuy nhiên, bao khớp hoặc dây chằng có thể kẹt giữa các cấu trúc khớp, làm cho tổn thương không thể nắn về vị trí bình thường.[1] Do đó, lựa chọn xử trí phải dựa trên đánh giá cụ thể thay vì chỉ dựa vào mức độ lồi của xương đòn.
Trật ra sau cấp tính
Nhận biết sớm trật ra sau, trong khoảng dưới 10 ngày theo dữ liệu được trích dẫn, làm tăng khả năng nắn kín thành công. Khi nắn kín thất bại, nắn mở được khuyến nghị.[3] Do nguy cơ liên quan đến khí quản, thực quản, mạch máu lớn và các cấu trúc trung thất, đây không phải là tổn thương phù hợp để tự nắn hoặc trì hoãn đánh giá.
Kết luận
Trật khớp ức đòn do va chạm mạnh gồm hai dạng chính. Trật ra trước thường gây đau, sưng và một khối lồi dễ thấy, đồng thời đa số trường hợp cấp tính có thể điều trị không phẫu thuật.[1] Trật ra sau ít gặp hơn nhưng có thể chèn ép đường thở, thực quản, thần kinh và mạch máu lớn, vì thế cần được nhận biết và đánh giá sớm.[1][3] Khám lâm sàng kết hợp X-quang, CT và khi cần MRI giúp xác nhận tổn thương cũng như định hướng xử trí.[3]
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3793
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3793
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3793