Viêm khớp gốc ngón tay cái do thoái hóa là tình trạng thoái hóa tại vùng khớp nền ngón cái, thường được đề cập trong tài liệu chuyên ngành dưới tên thoái hóa khớp bàn–cổ tay ngón cái. Đây là vùng có vai trò quan trọng trong động tác kẹp và cầm nắm. Một điểm cần hiểu đúng là mức độ bất thường trên phim X-quang không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác mức độ đau hoặc triệu chứng của người bệnh; vì vậy, điều trị cần được cá thể hóa thay vì chỉ dựa vào hình ảnh [4].
Viêm khớp gốc ngón tay cái do thoái hóa được đánh giá như thế nào?
Thoái hóa khớp có thể xuất hiện như một hệ quả của quá trình lão hóa, nhưng nguyên nhân của thoái hóa khởi phát sớm và cách phòng ngừa vẫn chưa được xác định đầy đủ [4]. Tại bàn tay, thoái hóa có thể gặp ở khớp nền ngón cái và các khớp ngón tay.
Khi đánh giá tình trạng này, bác sĩ không nên xem phim X-quang là yếu tố duy nhất quyết định điều trị. Tài liệu cho biết các dấu hiệu thoái hóa trên hình ảnh thường không tương quan chặt chẽ với mức độ triệu chứng hoặc cảm giác đau mà người bệnh mô tả [4]. Điều đó có nghĩa là hai người có hình ảnh tương tự vẫn có thể chịu ảnh hưởng chức năng rất khác nhau.
Do đó, lựa chọn điều trị cần được cá thể hóa, dựa trên tình trạng thực tế của từng người [4]. Trong phạm vi tài liệu được cung cấp, các thông tin tập trung chủ yếu vào những vấn đề cần xem xét khi phẫu thuật, không mô tả đầy đủ quy trình chẩn đoán hoặc các phương pháp điều trị bảo tồn.
Những khớp nào cần được xem xét trước khi phẫu thuật?
Trước khi xử trí phẫu thuật thoái hóa khớp nền ngón cái, bác sĩ cần kiểm tra cả khớp bàn–ngón của ngón cái vì tình trạng của khớp này có ảnh hưởng quan trọng đến kết quả [3]. Đây là điểm đáng chú ý: phẫu thuật không chỉ liên quan đến vị trí thoái hóa chính mà còn phải tính đến độ ổn định và tư thế của các khớp lân cận.
Quá duỗi khớp bàn–ngón
Nếu khớp bàn–ngón có khả năng quá duỗi trên 20 độ, mức độ quá duỗi có thể tiếp tục tăng sau khi phẫu thuật khớp bàn–cổ tay bị thoái hóa [3]. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp ổn định bổ sung trong quá trình tạo hình khớp ngón cái. Tài liệu cũng lưu ý rằng khả năng kẹp có thể giảm sau can thiệp [3].
Mất vững hoặc thoái hóa khớp bàn–ngón
Khi khớp bàn–ngón bị mất vững toàn bộ hoặc đã có viêm khớp, hàn khớp có thể được cân nhắc [3]. Nhìn chung, hàn khớp ngón cái hoặc ngón tay là một lựa chọn khi tạo hình khớp không thể phục hồi ổn định và vận động một cách đáng tin cậy. Với mất vững dây chằng hoặc biến dạng góc, xoay—đặc biệt ở ngón trỏ và ngón cái—hàn khớp có thể kiểm soát biến dạng tốt hơn vì lực kẹp và cầm nắm có khả năng làm biến dạng tiến triển [2].
Nội soi có vai trò gì trong điều trị?
Các kỹ thuật nội soi đã được phát triển để điều trị viêm khớp quanh xương thang tại gốc ngón cái. Đây là phương pháp đòi hỏi nhiều thiết bị hơn và có kỹ thuật phức tạp hơn so với một số phương pháp mổ mở [1].
- Ở giai đoạn sớm: nội soi có thể được sử dụng để làm sạch khớp bàn–cổ tay ngón cái [1].
- Ở giai đoạn muộn: có thể thực hiện nội soi cắt bỏ tại cả khớp bàn–cổ tay và khớp thuyền–thang–thang [1].
- Sau cắt bỏ: vật liệu chèn thêm không cho thấy lợi ích bổ sung rõ ràng, đồng thời có thể làm tăng chi phí, độ khó kỹ thuật và nguồn biến chứng [1].
Sau phẫu thuật cắt một phần xương thang, tài liệu ghi nhận sự cải thiện về điểm đau, sức nắm và lực kẹp chìa khóa, trong khi vận động cổ tay và ngón tay không thay đổi [1]. Với thoái hóa giai đoạn Eaton III, cắt một phần xương thang kết hợp điều chỉnh bao khớp bằng nhiệt được mô tả như một lựa chọn ít xâm lấn, có thể cải thiện chức năng và giảm đau sau ba tháng, với kết quả tương đương cắt xương thang bằng mổ mở trong báo cáo được trích dẫn [1].
Những kết quả này không có nghĩa rằng nội soi phù hợp với mọi người bệnh. Việc lựa chọn kỹ thuật vẫn phải gắn với giai đoạn bệnh, tình trạng khớp bàn–ngón, độ ổn định và mục tiêu chức năng của từng trường hợp [1][3].
Người bệnh nên hiểu gì trước khi quyết định điều trị?
- Không nên suy luận mức độ đau chỉ từ mức độ thoái hóa trên X-quang [4].
- Cần đánh giá đồng thời khớp bàn–ngón, đặc biệt khi có quá duỗi hoặc mất vững [3].
- Phẫu thuật nội soi có thể áp dụng ở cả một số trường hợp giai đoạn sớm và muộn, nhưng kỹ thuật phức tạp và cần trang thiết bị phù hợp [1].
- Hàn khớp có thể được cân nhắc khi không thể phục hồi ổn định và vận động đáng tin cậy bằng tạo hình khớp [2].
Kết luận
Viêm khớp gốc ngón tay cái do thoái hóa cần được đánh giá theo triệu chứng, chức năng và độ ổn định của toàn bộ ngón cái, không chỉ dựa trên phim X-quang. Khi cân nhắc phẫu thuật, tình trạng khớp bàn–ngón và nguy cơ quá duỗi là những yếu tố quan trọng. Nội soi, tạo hình hoặc hàn khớp có thể được xem xét trong những hoàn cảnh khác nhau, nhưng lựa chọn cụ thể cần được cá thể hóa. Các nguồn hiện có chủ yếu mô tả điều trị phẫu thuật và không đủ để trình bày toàn diện về điều trị bảo tồn.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4427
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4407
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4415
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4385