Chấn thương gân khoeo ở cầu thủ bóng đá có thể xuất hiện khi chạy nước rút, bật nhảy hoặc thực hiện động tác tăng tốc đột ngột. Tổn thương này không chỉ gồm căng cơ đơn thuần mà còn có thể là rách tại vùng nối cơ–gân, tổn thương trong thân cơ hoặc bong điểm bám gân ở đầu gần và đầu xa. Vì mức độ tổn thương rất khác nhau, cầu thủ cần được đánh giá phù hợp thay vì tự xác định thời điểm trở lại thi đấu.
Chấn thương gân khoeo ở cầu thủ bóng đá là gì?
Gân khoeo là nhóm cấu trúc ở mặt sau đùi, tham gia vận động khớp háng và khớp gối. Tài liệu chuyên ngành mô tả chấn thương gân khoeo là một nhóm tổn thương mô mềm không đồng nhất, bao gồm bong gân hoặc bong điểm bám ở đầu gần, đầu xa, căng hoặc rách tại vùng nối cơ–gân và rách trong thân cơ. Phần lớn các tổn thương xảy ra ở vùng nối cơ–gân phía đầu gần [3].
Ở vận động viên chạy nước rút và bật nhảy, tổn thương vùng nối cơ–gân hoặc thân cơ thường liên quan đến hoạt động gắng sức của nhóm cơ khoeo. Bóng đá có nhiều tình huống chạy nhanh, đổi tốc độ và tranh chấp, nên cầu thủ có thể gặp kiểu chấn thương này trong hoặc sau một pha vận động mạnh. Tuy nhiên, các đoạn tài liệu được cung cấp không đưa ra tỷ lệ riêng cho cầu thủ bóng đá.
Dấu hiệu nhận biết thường gặp
Các dấu hiệu phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương. Với căng cơ hoặc rách ở vùng nối cơ–gân và thân cơ, những biểu hiện thường được mô tả gồm:
- Đau khu trú ở vùng tổn thương khi ấn.
- Đau và yếu khi cố gắng sử dụng nhóm cơ khoeo.
- Đau khi kéo giãn nhóm cơ ở mặt sau đùi.
Những triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến chạy, tăng tốc, đổi hướng hoặc sút bóng. Tuy vậy, chỉ dựa vào cảm giác đau không thể xác định chính xác mức độ rách hay phân biệt hoàn toàn giữa tổn thương vùng nối cơ–gân và bong điểm bám.
Vai trò của thăm khám và MRI
Thăm khám lâm sàng thường tập trung vào vị trí đau, mức độ yếu và phản ứng đau khi cơ khoeo được sử dụng hoặc kéo giãn. MRI có thể được dùng để xác định mức độ căng hoặc rách. Theo tài liệu, thông tin về cấp độ tổn thương trên MRI chủ yếu giúp ước tính thời điểm vận động viên trình độ cao có thể trở lại thi đấu; ngay cả rách độ 3 ở thân cơ hoặc vùng nối cơ–gân vẫn được điều trị không phẫu thuật trong bối cảnh được mô tả [1].
Do đó, kết quả MRI không nên được hiểu như một “mốc trở lại sân” độc lập. Quyết định tập luyện hay thi đấu cần gắn với triệu chứng, sức cơ và quá trình phục hồi được theo dõi.
Điều trị chấn thương gân khoeo ở cầu thủ bóng đá
Đối với tổn thương vùng nối cơ–gân và thân cơ, tài liệu nêu nguyên tắc điều trị không phẫu thuật, gồm nghỉ ngơi, thuốc chống viêm không steroid và vật lý trị liệu [1]. Bài viết nguồn không cung cấp phác đồ chi tiết về liều thuốc, bài tập hoặc tiêu chí cụ thể để trở lại thi đấu, vì vậy cầu thủ không nên tự xây dựng chương trình phục hồi chỉ dựa trên cấp độ MRI.
Với bong điểm bám gân ở đầu gần, tài liệu ghi nhận nhóm này chiếm khoảng 9% các chấn thương gân khoeo; tổn thương đầu xa của gân nhị đầu đùi hoặc cơ bán gân ít gặp hơn [3]. Đặc biệt, bong hoàn toàn gân nhị đầu đùi ở đầu xa thường được khuyến nghị sửa chữa phẫu thuật; kỹ thuật có thể dùng neo khâu hoặc cố định xuyên xương, đồng thời cần bảo vệ thần kinh mác chung [4]. Đây là tình huống khác với căng cơ thông thường và cần đánh giá chuyên khoa.
Lưu ý ở cầu thủ trẻ
Ở trẻ em và thiếu niên còn đang phát triển, lực co mạnh của các cơ đi qua cả khớp háng và khớp gối có thể gây gãy bong điểm cốt hóa tại ụ ngồi. Tài liệu ghi nhận vận động viên thể dục thường gặp dạng bong ụ ngồi do lực kéo mạnh của cơ khoeo hoặc cơ khép [2]. Vì vậy, đau đột ngột vùng mông hoặc mặt sau đùi sau một động tác mạnh ở cầu thủ trẻ không nên mặc định là căng cơ đơn giản.
Khi nào cần đánh giá chuyên khoa?
Cầu thủ nên được thăm khám khi đau kéo dài, yếu rõ, đau làm hạn chế đi lại hoặc không thể thực hiện các động tác cơ bản của bóng đá. Việc đánh giá càng quan trọng nếu nghi ngờ bong điểm bám, rách hoàn toàn hoặc tổn thương ở cầu thủ trẻ đang phát triển. Mục tiêu của thăm khám là xác định đúng loại tổn thương, lựa chọn điều trị phù hợp và xây dựng kế hoạch phục hồi thay vì chỉ dựa vào cảm giác đã hết đau.
Kết luận
Chấn thương gân khoeo ở cầu thủ bóng đá có thể dao động từ căng hoặc rách vùng nối cơ–gân đến bong điểm bám gân. Đau khi sử dụng hoặc kéo giãn cơ khoeo, yếu cơ và đau khu trú là những dấu hiệu thường gặp. MRI có thể hỗ trợ phân loại, nhưng thời điểm trở lại thi đấu cần được quyết định trong bối cảnh phục hồi toàn diện. Các tổn thương bong gân, đặc biệt bong hoàn toàn gân nhị đầu đùi hoặc tổn thương ở cầu thủ trẻ, cần được đánh giá chuyên khoa.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2978
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1364
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2978
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2978