Gãy xương chậu vùng vành chậu là một chấn thương nặng, đặc biệt khi kèm tụt huyết áp hoặc dấu hiệu sốc mất máu. Xử trí ban đầu không chỉ nhằm cố định xương mà còn phải nhanh chóng đánh giá và kiểm soát xuất huyết, đồng thời tìm các tổn thương ở ngực, bụng, tiết niệu và thần kinh. Đây là tình huống cần được xử trí tại cơ sở cấp cứu có năng lực hồi sức chấn thương đa chuyên khoa, không phải vấn đề có thể tự điều trị tại nhà [9].
Vì sao gãy xương chậu vùng vành chậu có thể gây sốc mất máu?
Vòng chậu liên quan chặt chẽ với nhiều mạch máu và mô mềm. Chảy máu có thể xuất phát từ hệ tĩnh mạch, các nhánh động mạch chậu trong hoặc tổn thương phối hợp ở các cơ quan lân cận. Lượng máu mất đáng kể vẫn có thể xảy ra trong khoang chậu và khoang sau phúc mạc, ngay cả khi hình thái “mở sách” đã được khép lại [10].
Xuất huyết động mạch không kiểm soát là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tử vong liên quan trực tiếp đến gãy vòng chậu. Trên CT, tình trạng thoát thuốc cản quang gợi ý chảy máu động mạch và có thể là chỉ dấu để kích hoạt đánh giá, can thiệp mạch phù hợp [10]. Tuy nhiên, hình ảnh X-quang đơn thuần không phản ánh đầy đủ mức độ di lệch tại thời điểm va chạm; kiểu gãy chỉ là một phần của đánh giá nguy cơ, vì chảy máu nặng vẫn có thể xảy ra ở nhiều dạng tổn thương khác nhau [5][6].
Nguyên tắc hồi sức chống sốc trong gãy xương chậu
1. Đánh giá nhanh và ưu tiên các tình trạng đe dọa tính mạng
Người bệnh cần được tiếp cận theo quy trình cấp cứu chấn thương, bắt đầu bằng đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn. Gãy vòng chậu có thể đi kèm chấn thương ngực, bụng, sọ não, gãy xương đùi hoặc tổn thương đường tiết niệu; vì vậy, việc chỉ tập trung vào vùng chậu có thể bỏ sót nguồn chảy máu khác [2][9].
Ở người bệnh tụt huyết áp dai dẳng, ê-kíp cần khẩn trương xác định nguyên nhân và bắt đầu hồi sức phù hợp. Tài liệu chuyên ngành đề cập đến việc kích hoạt quy trình truyền máu khối lượng lớn và sử dụng máu chưa định nhóm trong những trường hợp cần thiết trước khi tiến hành can thiệp chỉnh hình [3]. Các quyết định này phải do đội cấp cứu chấn thương thực hiện dựa trên tình trạng tuần hoàn, xét nghiệm và nguồn lực tại cơ sở.
2. Giảm thể tích khoang chậu bằng cố định tạm thời
Cố định vòng chậu sớm có thể là một phần của hồi sức ở người bệnh tụt huyết áp, khi không tìm thấy nguồn xuất huyết khác rõ ràng. Các phương án được mô tả gồm băng cố định chậu thương mại, quấn khăn hoặc ga theo kỹ thuật phù hợp, cố định ngoài và một số phương tiện khác tùy hoàn cảnh [1]. Mục tiêu là hạn chế mất máu tiếp diễn do mất vững cơ học, nhưng lựa chọn và cách đặt phải do nhân viên y tế được đào tạo thực hiện.
Ở người bệnh đa chấn thương, xử trí cấp tính có thể phối hợp đặt đường thở, dẫn lưu màng ngực khi có chỉ định, cố định chậu và nẹp chi. Sự phối hợp này có thể đóng vai trò cứu sống, nhưng trình tự cụ thể phải được điều chỉnh theo tổn thương ưu tiên và đáp ứng hồi sức [2].
3. Kiểm soát nguồn chảy máu theo đáp ứng hồi sức
Nếu huyết áp vẫn không ổn định hoặc người bệnh tiếp tục cần truyền máu, đội ngũ điều trị phải cân nhắc các biện pháp kiểm soát xuất huyết bổ sung. Tùy khả năng của bệnh viện, các lựa chọn có thể gồm nút mạch cầm máu, nhồi gạc khoang sau phúc mạc, cố định ngoài hoặc phẫu thuật kiểm soát tổn thương. Không có một phương án duy nhất phù hợp cho mọi bệnh nhân; thuật toán cần dựa trên năng lực can thiệp tại cơ sở và tình trạng thực tế [1][4].
Ở người bệnh còn trong tình trạng nguy kịch dù đã hồi sức tích cực, thuật toán cấp cứu có thể hướng đến phòng mổ để kiểm soát chảy máu trong ổ bụng, nhồi gạc vùng chậu và cố định ngoài. Nếu huyết động ổn định hơn, CT vùng chậu và các thăm dò bổ sung có thể giúp lập kế hoạch điều trị tiếp theo [4].
Vai trò của chẩn đoán hình ảnh và phối hợp chuyên khoa
X-quang khung chậu thường được sử dụng trong đánh giá ban đầu, còn CT có thể cung cấp thông tin chi tiết hơn về hình thái gãy và dấu hiệu chảy máu. CT có thuốc cản quang, chụp mạch, chụp bàng quang hoặc các thăm dò khác được lựa chọn dựa trên tình trạng người bệnh, nghi ngờ tổn thương và khả năng của cơ sở [2][7][8]. Không nên trì hoãn hồi sức để thực hiện chẩn đoán hình ảnh ở người bệnh đang mất ổn định.
Điều trị thường cần phối hợp bác sĩ cấp cứu, ngoại tổng quát, chấn thương chỉnh hình, can thiệp mạch, tiết niệu và các chuyên khoa liên quan. Những tổn thương phối hợp ở thần kinh, lồng ngực và tạng bụng có thể ảnh hưởng đến tử vong và kết quả chức năng nhiều hơn bản thân kiểu gãy chậu, do đó hội chẩn sớm có ý nghĩa quan trọng [9].
Kết luận
Trong gãy xương chậu vùng vành chậu kèm sốc mất máu, ưu tiên là nhận diện nhanh tình trạng không ổn định, hồi sức truyền máu khi cần, cố định vòng chậu sớm và kiểm soát nguồn chảy máu bằng phương án phù hợp với huyết động cũng như nguồn lực bệnh viện. Người bệnh tụt huyết áp, da lạnh, lơ mơ hoặc chấn thương năng lượng cao cần được gọi cấp cứu và chuyển ngay đến cơ sở có khả năng điều trị đa chuyên khoa. Nội dung trên chỉ khái quát nguyên tắc từ các tài liệu được cung cấp; quyết định can thiệp cụ thể phải do ê-kíp chấn thương trực tiếp đánh giá.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2346
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 225
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2345
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3537
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2346
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2347
- [7] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 225
- [8] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 225
- [9] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2345
- [10] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2345