Nội soi cắt lọc nếp gấp hoạt dịch Plica ở khớp gối thường được cân nhắc khi nếp gấp đã xơ hóa, dày lên, gây triệu chứng kéo dài và không đáp ứng với điều trị bảo tồn. Tuy nhiên, trước khi cắt, bác sĩ cần đánh giá có hệ thống toàn bộ khớp gối để loại trừ các nguyên nhân đau trong khớp khác [1][4].
Nếp gấp hoạt dịch Plica ở khớp gối là gì?
Plica là các nếp gấp của màng hoạt dịch quanh khớp gối. Tài liệu minh họa nhiều vị trí như nếp gấp trên bánh chè, dưới bánh chè, bên ngoài và nếp gấp phía trong. Trong đó, nếp gấp phía trong có thể liên quan đến triệu chứng, còn một số nếp gấp khác thường không gây triệu chứng [3].
Nếp gấp bất thường cần được đánh giá dựa trên vị trí, bề rộng và tính chất mô khi quan sát, thăm dò trong nội soi. Một nếp gấp dày, kém đàn hồi, tròn và có màu trắng có thể được xem là bệnh lý trong bối cảnh lâm sàng phù hợp [1][6]. Nếp gấp phía trong cũng có thể trở nên xơ hóa, hyalin hóa và va chạm với vùng lồi cầu đùi trong khi gối vận động; hiện tượng này được đề cập như một yếu tố liên quan đến tổn thương sụn [7].
Khi nào cân nhắc nội soi cắt lọc Plica?
Điều trị ban đầu thường là bảo tồn. Các biện pháp được tài liệu đề cập gồm:
- Điều chỉnh hoạt động, giảm các động tác gấp và duỗi gối lặp đi lặp lại.
- Tránh duy trì tư thế gấp gối trong thời gian dài.
- Có thể bất động gối ở tư thế duỗi trong vài ngày.
- Tập cơ tứ đầu đùi theo hướng đẳng trường và bài tập duỗi gối với chân giữ thẳng.
- Dùng thuốc chống viêm trong thời gian ngắn hoặc tiêm tại chỗ theo chỉ định chuyên môn.
Các biện pháp này có thể giúp giảm phù nề và viêm màng hoạt dịch, từ đó làm nếp gấp trở nên mềm mại hơn và ít gây triệu chứng [5][7]. Nếu triệu chứng kéo dài, điều trị bảo tồn không hiệu quả và nếp gấp đã xơ hóa, hyalin hóa, bác sĩ có thể cân nhắc cắt bỏ bằng nội soi [4][7].
Chẩn đoán không nên chỉ dựa vào hình ảnh có mặt của Plica. Thăm khám chuyên khoa, đánh giá triệu chứng và nội soi chẩn đoán có vai trò quan trọng. Tài liệu cho biết bất thường của Plica được xác định tốt nhất bằng nội soi khớp gối; MRI hoặc siêu âm có thể hỗ trợ xác nhận trong một số trường hợp [6][7].
Các bước chính của nội soi cắt lọc nếp gấp hoạt dịch
1. Nội soi kiểm tra toàn bộ khớp
Trước tiên, phẫu thuật viên thực hiện nội soi chẩn đoán đầy đủ và có hệ thống nhằm tìm hoặc loại trừ các bệnh lý khác trong khớp. Đây là bước cần thiết trước khi kết luận Plica là nguyên nhân chính gây triệu chứng [1].
2. Quan sát và xác nhận nếp gấp bệnh lý
Nếp gấp phía trong được quan sát bằng ống nội soi góc 30 độ qua cổng trước ngoài. Có thể quan sát thêm mặt trên của nếp gấp qua cổng trên ngoài để đánh giá rõ hơn tính chất bệnh lý [1]. Việc xem xét bề rộng, độ dày, màu sắc và độ đàn hồi giúp phân biệt nếp gấp có khả năng gây triệu chứng với nếp gấp không đáng kể [6].
3. Cắt bỏ phần nếp gấp gây bệnh
Khi xác định Plica là bệnh lý, kỹ thuật được mô tả là cắt bỏ một phần lớn thay vì chỉ rạch đơn thuần. Dụng cụ như kéo hoặc kìm cắt được đưa qua cổng nội soi phù hợp; phần nếp gấp bắt đầu từ phía trên có thể được cắt khoảng 1–2 cm. Mục tiêu là tạo hình lòng lõm, đưa vùng cắt xuống đến thành màng hoạt dịch [1].
Sau khi cắt, nếp gấp có thể tách rộng nếu trước đó đang chịu lực căng. Nếu còn các dải mô hoạt dịch hoặc phần Plica sót lại, dụng cụ bào cắt mô hoạt dịch có thể được sử dụng để loại bỏ chúng [2]. Tuy nhiên, cần tránh cắt màng hoạt dịch quá mức vì có thể làm tăng viêm màng hoạt dịch sau mổ [2]. Cuối cùng, khớp được bơm rửa và hút để loại bỏ mảnh vụn còn lại [2].
Vì sao không nên chỉ rạch Plica?
Tài liệu không khuyến nghị chỉ rạch hoặc cắt ngang Plica, vì mô có khả năng liền lại bằng mô sẹo và phục hồi tính liên tục. Với Plica đã xơ hóa, việc cắt bỏ phần bệnh lý bằng kỹ thuật phù hợp được xem là hướng xử trí được mô tả trong tài liệu [4].
Hiệu quả được ghi nhận và giới hạn thông tin
Trong một nghiên cứu trên 135 bệnh nhân vị thành niên được trích dẫn trong tài liệu, sau thời gian theo dõi trung bình 4 năm, 36% hết đau, 46% còn triệu chứng nhẹ và 18% không cải thiện đau; phần lớn bệnh nhân vẫn hài lòng với kết quả và 87% có thể quay lại thể thao [5]. Những con số này thuộc nhóm bệnh nhân cụ thể, vì vậy không nên dùng để dự đoán chắc chắn kết quả cho từng người.
Các đoạn tài liệu được cung cấp tập trung vào chỉ định, nguyên tắc kỹ thuật và một phần kết quả điều trị. Chúng không trình bày đầy đủ về chuẩn bị trước mổ, gây mê, chăm sóc sau mổ, thời gian phục hồi, biến chứng hoặc tiêu chí lựa chọn bệnh nhân theo từng trường hợp. Vì vậy, quyết định nội soi cắt lọc cần dựa trên thăm khám và đánh giá trực tiếp của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.
Tóm lại: nội soi cắt lọc Plica ở khớp gối được cân nhắc khi nếp gấp phía trong có đặc điểm bệnh lý, triệu chứng kéo dài và điều trị bảo tồn thất bại. Quy trình cần bắt đầu bằng nội soi kiểm tra toàn bộ khớp, sau đó cắt bỏ đủ phần Plica bệnh lý nhưng tránh lấy quá nhiều màng hoạt dịch.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3078
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3078
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2751
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2752
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3078
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2751
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2752