Quản lý đau đa phương thức sau mổ thay khớp là cách tiếp cận phối hợp nhiều biện pháp thay vì chỉ dựa vào một thuốc giảm đau, đặc biệt là opioid. Mục tiêu không chỉ là giảm cảm giác đau mà còn hỗ trợ người bệnh vận động, cải thiện trạng thái tâm lý và hạn chế nguy cơ đau kéo dài sau phẫu thuật [2]. Tuy nhiên, lựa chọn thuốc và kỹ thuật cụ thể cần được cá thể hóa theo loại thay khớp, bệnh đi kèm, chức năng thận, nguy cơ biến chứng và phác đồ của cơ sở điều trị.
Quản lý đau đa phương thức sau mổ thay khớp là gì?
“Đa phương thức” nghĩa là phối hợp các nhóm can thiệp có cơ chế khác nhau trong giai đoạn trước, trong và sau mổ. Campbell’s Operative Orthopaedics nêu các lựa chọn có thể xuất hiện trong một phác đồ gồm giảm đau dự phòng, phong bế đám rối thần kinh, tiêm thuốc tê tác dụng kéo dài quanh khớp, thuốc chống viêm không steroid như celecoxib, gabapentinoid, acetaminophen đường tĩnh mạch hoặc đường uống, corticosteroid và thuốc giảm đau đường uống tác dụng kéo dài [4].
Danh sách này không phải đơn thuốc dùng chung cho mọi người. Một số thuốc có thể không phù hợp khi người bệnh có bệnh thận, bệnh tiêu hóa, nguy cơ chảy máu, dị ứng hoặc đang sử dụng các thuốc khác. Vì vậy, người bệnh nên cung cấp đầy đủ tiền sử bệnh và danh sách thuốc cho bác sĩ gây mê, bác sĩ phẫu thuật.
Các thành phần thường được cân nhắc
1. Giảm đau nền không opioid
Acetaminophen/paracetamol là một thành phần được đề cập trong các chiến lược giảm đau đa phương thức. Tài liệu về gãy cổ xương đùi ghi nhận paracetamol dùng đều có thể giúp giảm đau; liều cần được điều chỉnh ở người có cân nặng thấp [1]. Tuy nhiên, bằng chứng này nằm trong bối cảnh gãy xương hông, không phải toàn bộ các trường hợp thay khớp. Do đó, liều và đường dùng sau thay khớp phải do ê-kíp điều trị quyết định.
Các thuốc chống viêm không steroid, chẳng hạn celecoxib, cũng được nêu như một lựa chọn trong phác đồ giảm đau dự phòng quanh phẫu thuật [4]. Việc sử dụng cần dựa trên đánh giá nguy cơ riêng của từng người, thay vì tự mua và phối hợp thuốc.
2. Kỹ thuật gây tê vùng và thuốc tê tại chỗ
Phong bế thần kinh hoặc đám rối và tiêm thuốc tê quanh khớp có thể được đưa vào kế hoạch giảm đau, với mục tiêu giảm nhu cầu dùng opioid mạnh hơn [4]. Trong dữ liệu về gãy xương hông, phong bế thần kinh liên quan đến giảm điểm đau sớm và giảm mê sảng; lợi ích có thể rõ hơn khi thực hiện sớm, nhưng kỹ thuật và thời điểm phải do người có chuyên môn đảm nhiệm [7].
Việc theo dõi sau gây tê vẫn rất quan trọng. Một tổng quan được trích dẫn trong Rockwood and Green’s Fractures in Adults lưu ý tránh các block quá dày và kéo dài vượt đáng kể thời gian phẫu thuật trong một số bối cảnh chấn thương; các block với nồng độ thuốc tê thấp hơn có thể được sử dụng khi bảo đảm giám sát sau tổn thương và sau mổ thích hợp [5]. Đây là thông tin về chấn thương chi dưới, không nên áp dụng máy móc cho mọi ca thay khớp.
3. Opioid khi đau vẫn đáng kể
Opioid có thể cần thiết nếu thuốc giảm đau nền chưa kiểm soát đủ đau. Tài liệu không cho thấy bằng chứng thử nghiệm rõ ràng rằng một opioid luôn tốt hơn opioid khác; ở người lớn tuổi hoặc có nguy cơ, nguyên tắc “bắt đầu thấp, tăng chậm” đặc biệt quan trọng [7]. Người bệnh cần hỏi trước về thời gian dự kiến dùng thuốc, cách giảm dần và dấu hiệu cần báo nhân viên y tế.
Rockwood and Green’s cũng nhấn mạnh việc xây dựng kế hoạch cai hoặc giảm opioid từ sớm sau chấn thương hay phẫu thuật có thể giúp hạn chế lệ thuộc lâu dài [6]. Vì vậy, mục tiêu không nên chỉ là “hết đau hoàn toàn”, mà là kiểm soát đau đủ để nghỉ ngơi, hô hấp, tập phục hồi và thực hiện sinh hoạt theo hướng dẫn.
Vai trò của vận động và theo dõi
Điều trị đau hiệu quả có thể thúc đẩy chức năng và nâng cao sức khỏe tâm lý [2]. Chương trình phục hồi nên có mục tiêu, mốc thời gian và tiêu chí tiến triển rõ ràng; người bệnh không nên bị ép thực hiện các can thiệp gây đau dữ dội [3]. Nếu đau tăng bất thường, không tương xứng, cản trở vận động hoặc kéo dài dai dẳng, nguyên nhân cần được đánh giá thay vì tự tăng liều thuốc.
- Trao đổi với bác sĩ về mức đau khi nghỉ và khi vận động.
- Báo cho ê-kíp nếu từng có phản ứng với thuốc, bệnh thận, bệnh gan, loét tiêu hóa hoặc tiền sử dùng opioid kéo dài.
- Không tự phối hợp nhiều thuốc có cùng hoạt chất hoặc tự kéo dài opioid.
- Thực hiện phục hồi theo kế hoạch; điều chỉnh bài tập khi đau tăng rõ rệt.
Giới hạn của tài liệu
Các đoạn tài liệu được cung cấp mô tả nguyên tắc giảm đau đa phương thức trong phẫu thuật chỉnh hình, thay khớp háng và một số bối cảnh gãy xương, nhưng không cung cấp một phác đồ liều dùng chuẩn cho mọi ca thay khớp. Vì vậy, nội dung này phù hợp để giúp người bệnh hiểu cách tiếp cận và chuẩn bị câu hỏi cho ê-kíp điều trị, không thay thế chỉ định cá nhân hóa sau mổ.
Kết luận
Quản lý đau đa phương thức sau mổ thay khớp thường dựa trên sự phối hợp giữa thuốc không opioid, kỹ thuật gây tê vùng hoặc tại chỗ, opioid khi cần và phục hồi chức năng có kiểm soát. Cách tiếp cận này cần được lập kế hoạch cùng bác sĩ gây mê, bác sĩ phẫu thuật và nhóm phục hồi, đồng thời có kế hoạch theo dõi và giảm dần opioid khi phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2649
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 844
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3991
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 251
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3575
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 940
- [7] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2649