Rách cơ bắp chân, hay còn gọi là hội chứng Tennis leg, là chấn thương cơ bắp phổ biến gây đau đớn đột ngột và ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động. Chấn thương này thường xuất hiện ở những người chơi thể thao hoặc vận động viên. Việc nhận biết chính xác dấu hiệu, áp dụng đúng phương pháp xử trí rách cơ bắp chân ban đầu và tuân thủ lộ trình phục hồi rách cơ bắp chân đóng vai trò quyết định giúp người bệnh sớm quay trở lại sinh hoạt và tập luyện bình thường.
Rách cơ bắp chân (Tennis leg) là gì và nguyên nhân do đâu?
Tổn thương rách gân cơ ở cơ bụng chân (gastrocnemius) thường xảy ra nhất tại vị trí bám của đầu trong cơ bụng chân vào cân cơ dép (soleus aponeurosis) [2]. Tình trạng này rất hay gặp ở nam giới trung niên chơi các môn thể thao khi xảy ra quá tải lệch tâm (eccentric overload) trong tư thế đầu gối đang duỗi thẳng và cổ chân bị gập lưng (dorsiflexed) [2]. Cơ chế căng dãn đột ngột này phổ biến trong các môn đòi hỏi tăng tốc hoặc chuyển hướng nhanh như quần vợt (tennis) hoặc chạy bộ (jogging) [2].
Triệu chứng nhận biết và lưu ý chẩn đoán quan trọng
Khi gặp phải tình trạng tổn thương cơ bụng chân, người bệnh thường ghi nhận các biểu hiện lâm sàng đặc trưng:
- Cảm giác va đập đột ngột: Người bệnh thường mô tả cảm giác như vừa bị ai đó đánh mạnh vào phía sau cẳng chân hoặc nghe thấy một tiếng “pốp” rõ rệt ngay khi chấn thương xảy ra [1], [2].
- Sưng nề và bầm tím: Hiện tượng sưng tấy và bầm tím ở cẳng chân có thể lan rộng xuống tận cổ chân và bàn chân [1], [2].
- Khuyết cơ cẳng chân: Khi thăm khám, có thể quan sát thấy hoặc sờ được một khoảng khuyết hẫng ở vùng đầu trong cơ bụng chân [1].
Lưu ý quan trọng trong chẩn đoán phân biệt:
Dù ít khi bị nhầm lẫn với rách gân Achilles, chấn thương này lại dễ bị nhầm với rách gân cơ gan chân (plantaris) hoặc nguy hiểm hơn là viêm huyết khối tĩnh mạch [2]. Nếu chẩn đoán nhầm là viêm huyết khối tĩnh mạch và điều trị bằng thuốc chống đông máu, người bệnh có thể gặp nguy cơ biến chứng do làm tăng tình trạng chảy máu trong cơ bắp chân bị rách [2].
Trong trường hợp chẩn đoán lâm sàng chưa rõ ràng, chụp cộng hưởng từ (MRI) giúp hiển thị vùng tổn thương cơ rõ hơn so với chụp cắt lớp vi tính (CT) hay siêu âm [1].
Hướng dẫn xử trí ban đầu khi bị rách cơ bắp chân
Đối với rách cơ bụng chân, phương pháp điều trị được chỉ định chủ yếu là điều trị bảo tồn (không cần phẫu thuật) [1]. Các bước xử trí ban đầu đúng cách giúp hạn chế tổn thương lan rộng và giảm bớt đau đớn:
- Áp dụng quy trình RICE: Thực hiện nghỉ ngơi tương đối (relative rest), chườm đá (ice), ép băng cố định (compression) và kê cao chân (elevation) [1].
- Chịu trọng lượng sớm: Bệnh nhân có thể bắt đầu tập chịu trọng lượng cơ thể lên chân bị thương từ sớm ở mức độ đau có thể chịu đựng được [1].
- Cố định bằng nẹp hỗ trợ: Việc sử dụng nẹp cổ chân hoặc bàn chân giữ cổ chân ở tư thế hơi gập mặt lòng (slight plantarflexion) mang lại nhiều lợi ích. Một số nghiên cứu ghi nhận tư thế này giúp làm tăng tỷ lệ liền cơ [1].
Quá trình tập phục hồi rách cơ bắp chân và thời gian trở lại hoạt động
Sau khi giai đoạn cấp tính qua đi, lộ trình tập phục hồi chức năng đóng vai trò then chốt giúp khôi phục hoàn toàn vận động:
- Vật lý trị liệu tiến triển: Tập luyện được nâng dần cấp độ cho đến khi người bệnh hoàn toàn hết đau, khôi phục lại toàn bộ tầm vận động và sức mạnh cơ bắp đối xứng giữa hai bên [1].
- Bài tập đặc thù môn thể thao: Khi sức mạnh và tầm vận động đã đạt chuẩn, người bệnh mới bắt đầu thực hiện các bài tập vận động chuyên biệt của môn thể thao tương ứng [1].
- Thời gian phục hồi: Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của vết rách, thời gian phục hồi để người bệnh có thể quay trở lại chơi thể thao thường kéo dài từ 1 đến 12 tuần [1].
Kết luận
Rách cơ bắp chân (Tennis leg) là chấn thương cần được chẩn đoán chính xác để tránh nhầm lẫn nguy hiểm với các bệnh lý mạch máu [2]. Hầu hết các trường hợp đều hồi phục tốt thông qua điều trị bảo tồn, áp dụng đúng biện pháp xử trí RICE ban đầu và kiên trì tập luyện phục hồi theo hướng dẫn chuyên khoa [1].
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2967
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2967