Rạch dẫn lưu chín mé ngón tay thường được cân nhắc khi nhiễm trùng đã tạo thành ổ áp xe ở phần đệm thịt đầu ngón. Trong phạm vi bài viết này, “chín mé” được dùng để chỉ áp xe mô dưới da ở đầu ngón tay hoặc ngón cái, còn gọi là felon. Do vùng này được chia thành nhiều khoang nhỏ bởi các vách xơ chắc, tình trạng sưng có thể nhanh chóng làm tăng áp lực và gây đau nhiều.[1]
Đây không phải là tổn thương nên tự chọc hoặc rạch tại nhà. Vị trí và hướng đường rạch phải được lựa chọn chính xác nhằm dẫn lưu mủ nhưng hạn chế tổn thương nhánh thần kinh ngón tay, vùng chịu tiếp xúc và mô lành.[3]
Khi nào chín mé ngón tay cần rạch dẫn lưu?
Ở giai đoạn đầu, nhiễm trùng đầu ngón có thể biểu hiện bằng sưng, đỏ và đau giống viêm mô tế bào. Nếu người bệnh đến sớm và chưa hình thành ổ mủ rõ, tài liệu cho biết có thể điều trị bằng nghỉ ngơi, kê cao tay, ngâm ấm và kháng sinh theo chỉ định.[2]
Khi đã xuất hiện áp xe, điều trị nhìn chung gồm rạch dẫn lưu kết hợp kháng sinh.[2] Những biểu hiện gợi ý tình trạng đã tiến triển cần được bác sĩ đánh giá gồm:
- Đau tăng rõ tại đệm thịt đầu ngón.
- Đầu ngón sưng căng, đỏ hoặc có điểm mủ.
- Da phủ phía trên có dấu hiệu hoại tử.
- Nhiễm trùng không cải thiện hoặc tiếp tục lan rộng.
Không nên trì hoãn khi nghi có ổ mủ sâu. Áp xe đầu ngón có thể lan quanh giường móng, lan về phía bao gân gấp gây viêm bao gân, hoặc xâm nhập sâu dẫn đến viêm xương và nhiễm trùng khớp. Ổ áp xe nông cũng có thể gây hoại tử da.[2]
Rạch dẫn lưu chín mé ngón tay được lựa chọn như thế nào?
Mục tiêu của thủ thuật là mở ổ áp xe để mủ thoát ra, đồng thời xử lý các khoang bị ngăn cách bởi vách xơ. Bác sĩ sẽ chọn đường tiếp cận dựa trên vị trí ổ mủ, độ sâu, tình trạng da và vùng tiếp xúc của ngón tay.[3]
Ổ mủ hướng ra mặt lòng và có hoại tử da
Nếu áp xe nhô về mặt lòng đầu ngón và làm hoại tử phần da phủ bên trên, tài liệu mô tả việc dẫn lưu bằng cách cắt bỏ phần da hoại tử.[3] Phạm vi xử lý cần dựa trên đánh giá trực tiếp của người thực hiện thủ thuật.
Ổ mủ ở đệm thịt xa, hướng về vùng vân tay
Với ổ áp xe nằm ở phần xa của đệm thịt và hướng ra vùng vân tay, đường rạch dọc giữa được đặt ở phía xa nếp gấp da. Cách bố trí này nhằm tránh các nhánh bên của thần kinh ngón tay và giảm sẹo.[3]
Ổ áp xe sâu, bị chia thành nhiều khoang
Nếu ổ mủ nằm sâu và bị các vách xơ chia ngăn, có thể cần đường rạch dọc, thường tránh vùng ngón tay hay tiếp xúc. Các vách ngăn liên quan phải được giải phóng để dẫn lưu đầy đủ.[3] Chính yêu cầu về giải phẫu và độ chính xác này là lý do người bệnh không nên tự rạch hoặc nặn mủ.
Kháng sinh có vai trò gì sau dẫn lưu?
Staphylococcus aureus là vi khuẩn thường được phân lập nhất trong nhiễm trùng đầu ngón. Tài liệu cũng lưu ý tần suất MRSA gia tăng, vì vậy bác sĩ có thể cân nhắc kháng sinh kinh nghiệm có khả năng bao phủ tác nhân này trong khi chờ kết quả cấy.[2]
Kháng sinh sau đó cần được điều chỉnh theo kết quả cấy và kháng sinh đồ, thay vì duy trì máy móc một loại thuốc cho mọi trường hợp.[4] Người bệnh không nên tự mua thuốc, đổi thuốc hoặc ngừng thuốc nếu chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.
Chăm sóc vết thương sau rạch dẫn lưu
Trong chăm sóc sau dẫn lưu nhiễm trùng bàn tay, lần thay băng đầu tiên thường được thực hiện sau khoảng 24–48 giờ, sau đó thay hằng ngày hoặc cách ngày tùy diễn biến. Băng ẩm có thể hỗ trợ loại bỏ dịch nhiễm trùng, nhưng việc thay băng cần tuân thủ kỹ thuật sạch để tránh làm nhiễm bẩn thêm vết thương.[5]
Nếu nhiễm trùng rộng, sau vài ngày có thể cần tiếp tục loại bỏ mô hoại tử. Khi dịch đã ngừng chảy và xuất hiện mô hạt khỏe, vết thương có thể được đóng kỳ hai; ghép da hoặc che phủ bằng vạt thường chỉ cần cân nhắc khi có mất da.[5]
Việc đưa ngón tay trở lại hoạt động hằng ngày nên diễn ra từ từ theo hướng dẫn của nhóm điều trị.[4] Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch cần được theo dõi đặc biệt vì nhiễm trùng có thể khó kiểm soát hơn và trong trường hợp nặng có nguy cơ dẫn đến cắt cụt.[4]
Kết luận
Chín mé có ổ mủ ở đệm thịt đầu ngón thường cần được đánh giá để rạch dẫn lưu đúng lúc. Đường rạch không giống nhau cho mọi trường hợp mà phụ thuộc vào vị trí, độ sâu, các vách ngăn và tình trạng da. Khám sớm khi đầu ngón sưng căng, đau tăng hoặc xuất hiện mủ giúp bác sĩ lựa chọn điều trị phù hợp và theo dõi các biến chứng lan vào bao gân, xương hoặc khớp.[2][3]
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4577
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4578
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4578
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4578
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4576