Tháo khớp nhân tạo và đặt spacer xi măng là một hướng xử trí theo giai đoạn khi nhiễm trùng liên quan đến vật liệu cấy ghép không thể kiểm soát đầy đủ bằng các biện pháp bảo tồn. Mục tiêu không chỉ là lấy bỏ phần cấy ghép mà còn phải loại mô và xương không còn sống, lấy mẫu nuôi cấy, kiểm soát khoảng trống sau phẫu thuật và duy trì sự ổn định cần thiết cho chi. Các quyết định cụ thể cần được hội chẩn giữa bác sĩ chấn thương chỉnh hình và chuyên gia bệnh truyền nhiễm.
Tháo khớp nhân tạo và đặt spacer xi măng nhằm mục đích gì?
Trong xử trí nhiễm trùng liên quan đến dụng cụ hoặc ổ xương, các nguyên tắc chính gồm loại bỏ vật liệu cấy ghép khi cần thiết, cắt lọc rộng, lấy mẫu xét nghiệm, dùng kháng sinh theo vi khuẩn và ổn định xương [2][7]. Khi lấy bỏ khớp nhân tạo hoặc mô nhiễm trùng tạo ra một khoang trống, spacer bằng xi măng PMMA có thể được sử dụng để quản lý khoảng trống và đưa kháng sinh tại chỗ [1][2].
Ở vùng khớp gối, tài liệu đề cập đến spacer dạng khớp hoặc các thành phần nhân tạo tạm thời trong quy trình thay khớp hai thì. Loại spacer này được đề xuất nhằm hỗ trợ duy trì biên độ vận động và trạng thái chức năng của chi giữa hai giai đoạn, đồng thời hạn chế mất xương trong thời gian chờ điều trị [6]. Tuy nhiên, lựa chọn spacer cố định hay spacer có khả năng vận động phụ thuộc vào vị trí, mức độ tổn thương, độ vững của chi, phần mềm và kế hoạch tái tạo.
Quy trình điều trị theo giai đoạn thường gồm những bước nào?
Giai đoạn đầu: lấy bỏ vật liệu và làm sạch ổ nhiễm trùng
- Tháo bỏ khớp nhân tạo hoặc vật liệu liên quan theo chỉ định.
- Cắt lọc mô mềm và xương không sống, đồng thời lấy bệnh phẩm để xác định tác nhân gây nhiễm trùng.
- Đặt spacer PMMA có kháng sinh để lấp khoảng trống sau cắt lọc; trong một số tình huống, vật liệu PMMA còn có thể góp phần tạo sự ổn định [2].
- Lựa chọn phương án che phủ phần mềm và cố định chi phù hợp. Với nhiễm trùng xương gây mất vững, cố định ngoài là một lựa chọn được mô tả; các trường hợp khác có thể cân nhắc phương tiện cố định tạm thời phù hợp [1][3].
Việc cắt lọc nhiều lần có thể cần thiết nếu vết thương chưa sẵn sàng để đóng hoặc che phủ phần mềm. Một đoạn tài liệu về bead pouch mô tả việc thay vật liệu và lặp lại cắt lọc, rửa sạch theo các khoảng thời gian ngắn cho đến khi đủ điều kiện che phủ; điều này cho thấy kiểm soát mô mềm là một phần quan trọng của điều trị, không phải bước phụ [9].
Giai đoạn dùng kháng sinh và theo dõi
Sau khi có kết quả nuôi cấy, kháng sinh đường tĩnh mạch nên được lựa chọn theo vi khuẩn và được theo dõi bởi nhóm bệnh truyền nhiễm có kinh nghiệm. Các nhóm điều trị cần trao đổi thường xuyên vì diễn biến lâm sàng, xét nghiệm hoặc tình trạng vết thương có thể làm thay đổi kế hoạch [1]. Trong tài liệu về nhiễm trùng xương liên quan đến gãy xương, giai đoạn này kết thúc khi các dấu hiệu lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh học của nhiễm trùng không còn; thời gian thường được nêu là khoảng 6 tuần, nhưng không nên tự áp dụng con số này cho mọi trường hợp nhiễm trùng khớp nhân tạo [1][8].
Giai đoạn tái tạo
Khi tình trạng nhiễm trùng đã được kiểm soát, spacer có thể được lấy ra để tiến hành tái tạo theo kế hoạch. Với khuyết xương đáng kể, kỹ thuật màng cảm ứng Masquelet gồm hai thì: đặt spacer PMMA sau cắt lọc, chờ hình thành màng có mạch máu, sau đó lấy spacer nhưng bảo tồn màng, ghép xương và cố định xương [3][5]. Trong bối cảnh khớp nhân tạo, bước tiếp theo có thể là tái tạo hoặc thay lại khớp theo đánh giá của phẫu thuật viên; nguồn cung cấp ở đây không mô tả đầy đủ tiêu chí lựa chọn loại khớp thay thế hay thời điểm cụ thể.
Điều người bệnh cần hiểu trước khi phẫu thuật
- Đây thường là điều trị nhiều giai đoạn: người bệnh có thể cần phẫu thuật lấy bỏ, cắt lọc, điều trị kháng sinh, rồi mới tái tạo.
- Spacer không phải khớp nhân tạo vĩnh viễn: PMMA không tiêu thường có nhu cầu được lấy bỏ ở giai đoạn sau [4].
- Khả năng vận động và chịu lực có thể bị giới hạn: mức độ phụ thuộc vào loại spacer, độ vững của chi, tình trạng xương và phần mềm.
- Kế hoạch phải cá thể hóa: vị trí nhiễm trùng, vi khuẩn, khuyết xương, bệnh nền và đáp ứng điều trị đều ảnh hưởng đến lựa chọn phẫu thuật.
Kết luận
Tháo khớp nhân tạo và đặt spacer xi măng là một phần của chiến lược kiểm soát nhiễm trùng theo giai đoạn. Trọng tâm là loại bỏ nguồn nhiễm, cắt lọc đầy đủ, đưa kháng sinh tại chỗ và toàn thân theo chỉ định, duy trì sự ổn định của chi, sau đó tái tạo khi các dấu hiệu nhiễm trùng đã được kiểm soát. Các tài liệu được cung cấp hỗ trợ rõ hơn cho nguyên tắc xử trí nhiễm trùng xương và spacer PMMA; thông tin chi tiết về từng loại khớp nhân tạo, phác đồ kháng sinh hoặc tiêu chí tái thay khớp cần được bác sĩ điều trị đánh giá riêng.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1034
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1030
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1001
- [4] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1030
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1001
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 543
- [7] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1033
- [8] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1034
- [9] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1001
