Viêm gân bánh chè (Jumper’s Knee) ở Bóng Chuyền
Với tỷ lệ mắc bệnh từ 35% đến 40% ở các vận động viên bóng chuyền đỉnh cao, viêm gân bánh chè là chấn thương đặc thù của thể thao bật nhảy [1]. Đây không phải là rách gân cấp tính mà là một quá trình thoái hóa mạn tính (tendinosis) xảy ra tại vị trí khớp nối giữa gân và xương (tendo-osseous junction) ở cực dưới của bánh chè. Nguyên nhân cốt lõi là do vi chấn thương lặp đi lặp lại gây ra lực kéo quá tải trong các hoạt động thể thao [1].
Nguyên nhân bệnh sinh và cơ chế tổn thương
Bệnh lý này phát triển do sự tích tụ tổn thương vi mô kéo dài, dẫn đến thoái hóa cục bộ của sợi collagen, bong tróc và rách nhỏ trong cấu trúc gân [1]. Mặc dù chấn thương đột ngột hoặc va đập trực tiếp có thể khởi phát triệu chứng, phần lớn các ca viêm gân bánh chè là kết quả của quá trình suy giảm dần do tích tụ vi chấn thương lặp lại trong thời gian dài [1]. Ở vận động viên bóng chuyền, tần suất thực hiện các cú nhảy đóng vai trò quan trọng làm tăng nguy cơ mắc bệnh [2].
Phân loại giai đoạn theo triệu chứng
Bệnh lý tiến triển qua các giai đoạn rõ rệt. Giai đoạn 1 chỉ表现为 đau sau khi vận động; giai đoạn 2 có đau trong và sau hoạt động nhưng chức năng chưa bị ảnh hưởng đáng kể; giai đoạn 3 là đau cùng với khó khăn ngày càng tăng trong hiệu suất thi đấu [6]. Khi bệnh tiến triển thành giai đoạn cuối (giai đoạn 4), có thể dẫn đến gãy stress hoặc đứt hoàn toàn cơ chế kéo giãn của đầu gối [6].
Chẩn đoán hình ảnh và dấu hiệu lâm sàng
Kiểm tra lâm sàng thường phát hiện đau tại cực dưới bánh chè, đặc biệt worsen khi duỗi khớp so với khi gập [1]. Các xét nghiệm hình ảnh đóng vai trò then chốt trong việc xác định mức độ tổn thương. Chụp X-quang đơn giản (AP và bên) là phương pháp kinh tế nhất để chẩn đoán đứt gân bánh chè, trong đó dấu hiệu đặc trưng là bánh chè di chuyển lên cao (patella alta) do lực co của cơ tứ đầu không còn được cân bằng [3].
Tuy nhiên, đối với viêm gân mãn tính, X-quang có thể chỉ thấy sự mờ đục tại cực dưới bánh chè hoặc phản ứng màng xương sớm [6]. Chụp cộng hưởng từ (MRI) cung cấp hình ảnh chi tiết hơn, thường cho thấy dày cục bộ của gân bánh chè ở mặt trong và thay đổi tín hiệu bất thường ở phần trên ba của gân [6]. MRI cũng giúp phát hiện các rách từng phần mà X-quang có thể bỏ sót.
Xử lý và can thiệp điều trị
Điều trị bắt đầu với phương pháp bảo tồn, bao gồm nghỉ ngơi tương đối, băng chườm lạnh, nén và nâng cao (RICE) [5]. Vật lý trị liệu tập trung vào phục hồi vận động toàn phần và sức mạnh cơ để khởi động các bài tập đặc thù cho môn thể thao. Thời gian hồi phục có thể kéo dài từ 1 đến 12 tuần tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của rách [5].
Với các trường hợp mãn tính hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn, các phương pháp xâm lấn như tiêm axit hyaluronic hoặc plasma giàu tiểu cầu (PRP) có thể được cân nhắc [8]. Trong những trường hợp nặng nhất dẫn đến đứt gân hoàn toàn, phẫu thuật là lựa chọn cuối cùng. Phẫu thuật sử dụng các neo chỉ khâu để sửa chữa đứt gân, dựa trên các nghiên cứu sinh học cơ khí về độ bền của vật liệu [7]. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng rách gân thường là giai đoạn cuối của quá trình thoái hóa mãn tính và không phải lúc nào cũng có dấu hiệu thoái hóa bệnh lý rõ ràng trước khi xảy ra [4].
Kết luận
Viêm gân bánh chè ở vận động viên bóng chuyền là một tình trạng phức tạp do cơ chế vi chấn thương lặp lại. Việc nhận diện sớm các giai đoạn triệu chứng và sử dụng đúng phương pháp chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, từ đó ngăn ngừa biến chứng như gãy stress hoặc đứt gân hoàn toàn.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2967
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3001
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3021
- [4] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3021
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2967
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2967
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3001
- [8] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3001