Chấn thương trật khớp liên đốt (fracture dislocations) của bàn tay là một nhóm tổn thương cơ xương khớp phổ biến, chiếm tỷ lệ đáng kể trong các ca nhập viện cấp cứu. Theo thống kê từ các tài liệu chuyên khoa hàng đầu, chấn thương này có tỷ lệ xảy ra tổng thể khoảng 11,6 ca trên 100.000 dân mỗi năm [6]. Trong số các tổn thương khớp của bàn tay, trật khớp liên đốt là một dạng đặc biệt nghiêm trọng vì nó kết hợp cả gãy xương và mất ổn định khớp, dẫn đến những biến chứng phức tạp hơn so với chấn thương đơn thuần.
Đặc điểm dịch tễ học và vị trí tổn thương
Dịch tễ học của trật khớp liên đốt cho thấy sự phân bố đặc thù. Khoảng 58,4% các ca trật khớp liên đốt ảnh hưởng đến các khớp giữa ngón (proximal interphalangeal joints) hoặc khớp giữa đốt ngón cái [1]. Tuy nhiên, khi xét riêng đến chấn thương vùng đầu đốt cốt mu bàn tay (carpometacarpal joint – CMC), đây là vị trí chịu lực lớn và dễ bị tổn thương trong các cơ chế va đập trực tiếp. Các nghiên cứu chỉ ra rằng 59,4% tất cả các ca trật khớp liên quan đến các khớp của ngón cái hoặc ngón út [1].
Nguyên nhân chấn thương thường liên quan đến cơ chế lực kéo mạnh hoặc va đập trực tiếp vào đầu đốt cốt mu. Ở những bệnh nhân trẻ tuổi (dưới 15 tuổi), tỷ lệ chấn thương này khá cao, trong khi ở nhóm lớn tuổi hơn, nguyên nhân thường là do tai nạn lao động hoặc ngã [9]. Đặc biệt, nam giới có xu hướng bị chấn thương với tần suất cao hơn nhiều so với nữ giới.
Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán
Biểu hiện lâm sàng của trật khớp liên đốt ngón cái thường rất đặc trưng. Bệnh nhân thường mô tả cảm giác đau dữ dội tại vùng đầu đốt cốt mu, kèm theo khó khăn khi cử động hoặc gập duỗi ngón tay [8]. Trên lâm sàng, bác sĩ sẽ tìm thấy dấu hiệu sưng nề, biến dạng rõ rệt của bàn tay và mất khả năng thực hiện các vận động cơ bản như nắm chặt hay đối kháng ngón cái.
Việc chẩn đoán chính xác đòi hỏi sự kết hợp giữa khám lâm sàng và hình ảnh học. X-quang là phương tiện đầu tiên để phát hiện gãy xương và lệch vị trí khớp. Trong một số trường hợp, đặc biệt là khi có tổn thương dây thần kinh hoặc mạch máu kèm theo, bác sĩ cần đánh giá kỹ lưỡng về tình trạng vận mạch và thần kinh của ngón tay [5]. Các biến chứng như hoại tử mô mềm do thiếu máu cục bộ là mối nguy hiểm cần được phát hiện sớm.
Phương pháp điều trị: Phẫu thuật và phục hồi chức năng
Khiến lựa chọn điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương của khớp, sự tham gia của gãy xương và tình trạng của dây chằng. Đối với trật khớp liên đốt ngón cái không kèm theo gãy xương phức tạp, phương pháp kín thường được ưu tiên để ổn định khớp về vị trí đúng [3]. Mục tiêu là khôi phục lại khả năng vận động và chức năng nắm bắt của bàn tay.
Tuy nhiên, nếu có tổn thương dây chằng nghiêm trọng dẫn đến mất ổn định khớp mãn tính hoặc các ca phức tạp không đáp ứng với điều trị kín, phẫu thuật mở là lựa chọn cần thiết. Một kỹ thuật phổ biến được mô tả trong các tài liệu chỉnh hình là kỹ thuật Zancolli (Technique 76.24), trong đó dây chằng Brachioradialis được chuyển vị để phục vụ vai trò là cơ hỗ trợ duỗi và nắm [7]. Kỹ thuật này bao gồm việc cố định khớp CMC bằng các vít Kirschner hoặc phẫu thuật nối khớp (arthrodesis) nếu cần thiết.
Quá trình hậu phẫu đòi hỏi sự kiên trì trong phục hồi chức năng. Ban đầu, cổ tay được cố định ở vị trí duỗi 25 độ, các khớp cốt mu bàn tay và khớp giữa đốt được giữ ở tư thế phù hợp để tránh tái trật [2]. Sau khoảng 3 tuần, bệnh nhân bắt đầu thực hiện các bài tập vận động chủ động và bị động, đồng thời tập luyện lại cơ bắp. Toàn bộ quá trình bảo vệ vết mổ kéo dài khoảng 3 tháng để đảm bảo sự liền xương và ổn định khớp.
Tại sao cần chăm sóc chuyên nghiệp ngay lập tức?
Chấn thương trật khớp liên đốt ngón cái không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc xương và khớp mà còn có thể tác động đến toàn bộ chức năng vận động của bàn tay. Việc can thiệp muộn có thể dẫn đến các biến chứng như dính khớp, mất linh hoạt hoặc cần phẫu thuật tái tạo phức tạp hơn sau này [4]. Do đó, việc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế chuyên khoa chỉnh hình để được đánh giá và điều trị kịp thời là yếu tố quyết định thành công trong phục hồi chức năng.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 215
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4345
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1951
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4335
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1445
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 215
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4345
- [8] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1951
- [9] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1952
