Kỹ thuật thay khớp gối sử dụng robot hỗ trợ là hướng tiếp cận kết hợp giữa phẫu thuật viên, hình ảnh học và hệ thống máy tính để lập kế hoạch, định vị cũng như hỗ trợ cắt xương trong thay khớp gối toàn phần. Robot không mặc nhiên thay thế vai trò của bác sĩ; mức độ can thiệp của thiết bị phụ thuộc vào từng loại hệ thống và quy trình phẫu thuật. [1][5]
Kỹ thuật thay khớp gối sử dụng robot hỗ trợ hoạt động thế nào?
Ở các hệ thống dựa trên hình ảnh, mô hình máy tính của khớp gối được xây dựng từ ảnh CT trước mổ. Từ mô hình cá thể hóa này, ê-kíp có thể xác định vị trí dự kiến của các thành phần khớp nhân tạo và lập kế hoạch cắt xương trước khi tiến hành phẫu thuật. [9]
Một quy trình thay khớp gối có robot hỗ trợ thường gồm các nhóm bước chính:
- Lập kế hoạch trước mổ: phân tích hình ảnh và mô hình giải phẫu riêng của người bệnh để dự kiến vị trí implant.
- Đăng ký giải phẫu trong mổ: đối chiếu dữ liệu thực tế của xương với mô hình đã lập trên máy tính.
- Kiểm tra và điều chỉnh kế hoạch: một số quy trình cho phép xác minh kế hoạch ngay trong mổ, đồng thời thích ứng với đặc điểm giải phẫu cụ thể.
- Chuẩn bị bề mặt xương: robot hoặc dụng cụ được hệ thống định hướng hỗ trợ thực hiện phần cắt xương theo giới hạn đã định.
- Đánh giá cân bằng khớp: thông tin về mô mềm và khoảng khớp có thể được lượng hóa để hỗ trợ việc đặt implant.
Trong kỹ thuật căn chỉnh theo động học, mục tiêu được mô tả là tái tạo bề mặt khớp trước khi thoái hóa và đưa các trục động học của implant gần với trục của khớp tự nhiên. [2] Một quy trình được trình bày trong tài liệu kết hợp cắt xương đùi theo nguyên tắc tái tạo bề mặt tự nhiên với cắt xương chày dựa trên cân bằng khoảng duỗi. [7]
Các loại robot trong phẫu thuật thay khớp gối
Robot phẫu thuật có thể được phân loại theo mức độ chủ động. Hệ thống thụ động chỉ hỗ trợ một phần thao tác dưới sự điều khiển hoàn toàn của phẫu thuật viên, chẳng hạn giữ một dụng cụ đúng vị trí. Hệ thống bán chủ động yêu cầu bác sĩ trực tiếp thao tác dụng cụ cắt, trong khi máy cung cấp phản hồi xúc giác, hình ảnh hoặc âm thanh và giới hạn vùng cắt theo kế hoạch. Hệ thống chủ động có thể tự thực hiện một số nhiệm vụ như chuẩn bị xương sau khi được khởi động, không phụ thuộc hoàn toàn vào việc bác sĩ hướng dẫn từng động tác. [1][5]
Vì vậy, cụm từ “thay khớp gối bằng robot” không mô tả một kỹ thuật duy nhất. Các hệ thống khác nhau có thể sử dụng nguyên lý định vị, phương thức lập kế hoạch và quy trình thao tác khác nhau. [4][6]
Lợi ích tiềm năng của phương pháp
Điểm hấp dẫn chính của robot hỗ trợ là khả năng kết hợp lập kế hoạch không gian ba chiều với việc truyền kế hoạch vào quá trình chuẩn bị xương và đặt implant. Tài liệu chuyên ngành xem độ chính xác của việc phay hoặc cắt xương cùng lập kế hoạch 3D là một trong những cơ sở quan trọng để sử dụng robot. [5]
So với dụng cụ thủ công, hỗ trợ máy tính nói chung được ghi nhận có xu hướng nâng cao độ chính xác vị trí thành phần khớp và giảm các trường hợp lệch xa so với kế hoạch. Tuy nhiên, tài liệu cũng nêu rằng độ chính xác cải thiện chưa được chứng minh đồng nghĩa với kết quả tốt hơn cho người bệnh trong mọi bối cảnh. [4]
Với các hệ thống có ranh giới cắt hoặc phản hồi trong khi thao tác, robot có tiềm năng hỗ trợ bảo vệ bao mô mềm. Một số phương pháp dựa trên hình ảnh còn cho phép đánh giá đặc điểm giải phẫu, khuyết xương, gai xương và mức độ cân bằng khớp trong quá trình chuẩn bị. [2][3]
Giới hạn và điều cần trao đổi trước phẫu thuật
Robot không loại bỏ nhu cầu đánh giá và quyết định của phẫu thuật viên. Đặc điểm hình thái từng khớp gối, gai xương lớn, khiếm khuyết xương hoặc biến dạng có thể làm kế hoạch trước mổ khó áp dụng nguyên xi; do đó, việc thích ứng trong mổ vẫn cần thiết. [2][4]
Ngoài ra, các hệ thống robot có sự khác biệt về nguyên lý và quy trình. Tài liệu được trích dẫn cũng cho biết chưa có dữ liệu so sánh đầy đủ để khẳng định hệ thống nào luôn chính xác hơn hệ thống khác, trong khi thông tin về tác động tích cực trực tiếp lên kết quả của người bệnh vẫn còn hạn chế. [3][8]
Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về mục tiêu căn chỉnh, loại hệ thống được sử dụng, nhu cầu chụp CT, cách xử lý biến dạng hoặc khuyết xương và kế hoạch phục hồi sau mổ. Việc có sử dụng robot hay không cần được quyết định dựa trên đánh giá cá thể hóa, thay vì chỉ dựa vào tên công nghệ.
Kết luận
Thay khớp gối có robot hỗ trợ là kỹ thuật sử dụng dữ liệu hình ảnh, mô hình máy tính và các mức độ hỗ trợ cơ học khác nhau để giúp lập kế hoạch, cắt xương, đặt implant và đánh giá cân bằng khớp. Công nghệ này có tiềm năng tăng độ chính xác của thao tác, nhưng không bảo đảm tự động tạo ra kết quả tốt hơn trong mọi trường hợp. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào giải phẫu, mục tiêu căn chỉnh, hệ thống được chọn và kinh nghiệm của ê-kíp phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo
- [1] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 110
- [2] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 68
- [3] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 67
- [4] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 66
- [5] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 110
- [6] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 66
- [7] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 66
- [8] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 67
- [9] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 68