Phục hồi chức năng sau thay khớp háng nên được xây dựng theo tình trạng sức khỏe, phương pháp phẫu thuật và hướng dẫn của ê-kíp điều trị. Tài liệu chuyên môn cho biết hiện chưa có một chương trình phục hồi sau thay khớp háng toàn phần được chấp nhận thống nhất cho mọi người bệnh [1]. Vì vậy, người bệnh không nên tự áp dụng một lịch tập cố định nếu chưa được bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu đánh giá.
Phục hồi chức năng sau thay khớp háng cần bắt đầu từ trước mổ
Chuẩn bị trước phẫu thuật có thể giúp người bệnh chủ động hơn trong giai đoạn sau mổ. Một buổi hướng dẫn trước mổ có thể tập trung vào các kỹ năng thiết thực như chuyển từ giường sang ghế, sử dụng dụng cụ hỗ trợ, di chuyển qua bậc thang, các lưu ý phòng trật khớp và dự kiến thời điểm xuất viện [2].
Việc chuẩn bị này đặc biệt hữu ích vì người bệnh cần hiểu cách thực hiện các hoạt động hằng ngày trong điều kiện vận động còn hạn chế. Mục tiêu không chỉ là tập cử động khớp háng mà còn là hỗ trợ người bệnh từng bước trở lại sinh hoạt độc lập. Theo tài liệu, người bệnh có động lực, được cung cấp đầy đủ thông tin và có mục tiêu phù hợp thường tham gia quá trình phục hồi tốt hơn [2].
Các nội dung chính trong giai đoạn sớm
1. Bảo vệ tư thế khớp háng
Trong thời gian hồi tỉnh ngay sau phẫu thuật, khớp háng có thể được đặt ở tư thế dạng khoảng 15 độ. Với một số trường hợp phẫu thuật theo đường tiếp cận phía sau, gối tam giác có thể được sử dụng để duy trì tư thế dạng và hạn chế các mức gấp quá mức của khớp háng [2]. Dụng cụ này cũng hỗ trợ người bệnh xoay người sang bên đối diện trong giai đoạn sớm, nhưng có thể làm giảm phần nào khả năng tự vận động [2].
Các dây cố định dụng cụ cần được đặt đúng cách để tránh tạo áp lực không phù hợp lên thần kinh mác [2]. Với trường hợp phẫu thuật theo đường tiếp cận trước trực tiếp, bác sĩ có thể chỉ định gối hỗ trợ thay cho gối tam giác [2]. Những khác biệt này cho thấy tư thế và dụng cụ bảo vệ cần được quyết định dựa trên đường mổ cũng như đánh giá cụ thể của phẫu thuật viên.
2. Học cách chuyển tư thế và đi lại
Chuyển từ giường sang ghế, đứng lên, sử dụng dụng cụ hỗ trợ và đi qua bậc thang là những kỹ năng nên được hướng dẫn có hệ thống [2]. Người bệnh nên thực hành dưới sự giám sát khi mới bắt đầu, thay vì tự tăng mức vận động theo cảm giác chủ quan. Dụng cụ hỗ trợ và mức chịu lực cần tuân thủ chỉ định riêng, bởi các đoạn tài liệu được cung cấp không đưa ra một lịch chịu lực hoặc tiến độ đi lại áp dụng chung cho mọi trường hợp.
3. Tăng dần vận động và chức năng
Một chương trình phục hồi được thiết kế phù hợp có thể thúc đẩy sự hồi phục tầm vận động và chức năng, đồng thời hỗ trợ người bệnh quay lại cuộc sống độc lập [2]. Tuy nhiên, nguồn tài liệu hiện có không mô tả đầy đủ danh sách bài tập, số lần tập, thời gian từng giai đoạn hoặc mốc cụ thể để bỏ nạng, bỏ khung tập hay quay lại các hoạt động thể thao. Do đó, các mục tiêu này cần được cá thể hóa trong kế hoạch do bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng lập.
Lưu ý để phục hồi an toàn
- Tuân thủ hướng dẫn về tư thế, chuyển giường, sử dụng dụng cụ hỗ trợ và phòng trật khớp.
- Không tự thay đổi mức vận động hoặc bài tập khi chưa được đánh giá lại.
- Trao đổi với nhân viên y tế nếu không hiểu cách đặt hoặc cố định dụng cụ hỗ trợ.
- Thông báo sớm các vấn đề khiến việc đi lại, chuyển tư thế hoặc thực hiện chương trình tập trở nên khó khăn.
Nội dung trên chỉ bao quát các nguyên tắc được thể hiện trong những đoạn tài liệu cung cấp, không thay thế kế hoạch điều trị cá nhân. Tài liệu chưa đủ để hướng dẫn chi tiết về thuốc, chăm sóc vết mổ, phòng huyết khối, chế độ chịu lực, xử trí đau hoặc dấu hiệu biến chứng.
Kết luận
Phục hồi chức năng sau thay khớp háng nên được chuẩn bị từ trước mổ và tiếp tục theo từng bước sau phẫu thuật. Trọng tâm ban đầu là học cách chuyển tư thế, sử dụng dụng cụ hỗ trợ, bảo vệ tư thế khớp háng và tăng dần khả năng vận động theo kế hoạch cá nhân. Vì chưa có một chương trình thống nhất cho tất cả người bệnh, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ phẫu thuật và chuyên viên vật lý trị liệu trước khi bắt đầu hoặc thay đổi bài tập.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 364
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 365