Trật khớp vai tái diễn là tình trạng khớp vai tiếp tục bị trật hoặc mất vững sau một lần trật trước đó. Vai là khớp có biên độ vận động lớn nên cũng là vị trí thường gặp của trật khớp. Tình trạng tái diễn cần được đánh giá bởi bác sĩ cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình để xác định hướng điều trị phù hợp, nhất là ở người trẻ và người chơi thể thao.
Trật khớp vai tái diễn thường xảy ra ở ai?
Trật khớp vai được chia thành trật lần đầu và trật tái diễn. Một nghiên cứu dịch tễ được trích dẫn trong tài liệu ghi nhận 42% trường hợp trật khớp vai là tái diễn, cho thấy đây không phải tình trạng hiếm gặp trong thực hành chấn thương chỉnh hình [2].
Nguy cơ tái diễn được ghi nhận cao ở bệnh nhân trẻ sau điều trị không phẫu thuật. Tài liệu Campbell’s Operative Orthopaedics nêu rằng ở người trẻ, tình trạng mất vững tái diễn có thể xuất hiện ở tối đa 90% trường hợp được điều trị không phẫu thuật; trong nhóm được phẫu thuật, tỷ lệ tái diễn được báo cáo lên tới 12% [1]. Đây là các con số từ nhóm nghiên cứu và bối cảnh cụ thể, không phải nguy cơ giống nhau cho mọi người bệnh.
Người chơi các môn thể thao đối kháng, thể thao có động tác đưa tay cao hoặc hoạt động đòi hỏi vận động vai mạnh có thể được xem là nhóm cần trao đổi kỹ hơn về nguy cơ mất vững. Ở trẻ em và thanh thiếu niên, tài liệu cũng nhấn mạnh cần tư vấn sớm cho gia đình về nguy cơ mất vững tái diễn, đặc biệt ở vận động viên thể thao đối kháng hoặc thể thao trên cao [3].
Vì sao vai có thể bị trật lại?
Sau lần trật đầu tiên, các cấu trúc giữ vững khớp vai có thể bị tổn thương. Tài liệu về điều trị trật khớp vai ở trẻ và thanh thiếu niên đề cập đến tổn thương phần mềm, thường liên quan đến rách sụn viền phía trước-dưới ổ chảo [3]. Trong những trường hợp khác, trật khớp có thể đi kèm tổn thương xương hoặc tổn thương chỏm xương cánh tay.
Một dạng tổn thương được mô tả là tổn thương Hill–Sachs. Với các khuyết xương lớn ở chỏm xương cánh tay, tổn thương có thể ảnh hưởng đến độ vững của vai; tài liệu Campbell’s Operative Orthopaedics trình bày các lựa chọn như remplissage, thủ thuật Latarjet hoặc ghép xương tùy kích thước và đặc điểm khuyết xương [4]. Vì vậy, việc lựa chọn điều trị không nên chỉ dựa vào số lần trật mà còn cần xem xét tổn thương giải phẫu đi kèm.
Dấu hiệu cần lưu ý khi nghi ngờ mất vững vai
- Cảm giác vai lỏng, sắp trật hoặc trật khi vận động.
- Đau và hạn chế vận động sau chấn thương hoặc sau một động tác bất thường.
- Lo ngại khi đưa tay ra ngoài, lên cao hoặc thực hiện động tác tương tự tư thế từng gây trật.
- Tiền sử nhiều lần phải nắn trật khớp vai.
Nếu vai đang bị trật, người bệnh không nên tự nắn tại nhà. Cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí, đặc biệt khi có chấn thương mạnh hoặc nghi ngờ gãy xương. Với trẻ em và thanh thiếu niên bị trật vai do chấn thương, tài liệu khuyến nghị nắn kín sớm, bất động bằng đai treo và chụp X-quang để xác nhận khớp đã về vị trí cũng như đánh giá khả năng có gãy ổ chảo [3].
Các hướng điều trị trật khớp vai tái diễn
Điều trị không phẫu thuật
Điều trị bảo tồn có thể bao gồm bất động trong giai đoạn đầu, sau đó phục hồi vận động, sức mạnh và cảm nhận bản thể. Ở trẻ em và thanh thiếu niên, việc trở lại thể thao được giới hạn cho đến khi phục hồi vận động, sức mạnh và khả năng kiểm soát khớp [3]. Tuy nhiên, nguy cơ tái diễn ở người trẻ có thể cao, vì vậy kế hoạch theo dõi cần được cá thể hóa.
Phẫu thuật ổn định khớp vai
Đối với một số bệnh nhân trẻ, năng động, có mất vững lặp lại hoặc nguy cơ tái diễn không được chấp nhận, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật ổn định khớp vai. Tài liệu nêu phẫu thuật nội soi được xem là lựa chọn phù hợp ở một số bệnh nhân trẻ năng động sau trật khớp do chấn thương, nhưng không phải là chỉ định cho tất cả trường hợp [1]. Ở bệnh nhân nguy cơ cao sau lần trật đầu tiên, sửa chữa Bankart nội soi cũng có thể được cân nhắc [3].
Khi có khuyết xương đáng kể hoặc tổn thương Hill–Sachs ảnh hưởng đến độ vững, phương án phẫu thuật có thể khác với trường hợp chỉ tổn thương phần mềm [4]. Do đó, bác sĩ cần đánh giá toàn diện trước khi quyết định giữa phục hồi chức năng, theo dõi hay phẫu thuật.
Kết luận
Trật khớp vai tái diễn thường liên quan đến tổn thương phần mềm hoặc xương sau lần trật trước đó, với nguy cơ đáng chú ý ở người trẻ và người tham gia thể thao. Điều trị có thể gồm phục hồi chức năng hoặc phẫu thuật ổn định khớp trong những trường hợp được lựa chọn. Người từng bị trật vai nên khám chuyên khoa khi xuất hiện cảm giác lỏng khớp, trật lại hoặc hạn chế vận động; không nên tự nắn vai tại nhà.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3798
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 214
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1084
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2907