Cân bằng phần mềm trong phẫu thuật thay khớp gối là bước quan trọng nhằm đánh giá sự ổn định của khớp sau khi cắt xương và đặt thử các thành phần khớp nhân tạo. Thay vì chỉ dựa vào trục cơ học hoặc kích thước implant, phẫu thuật viên cần xem xét tương quan giữa dây chằng, bao khớp, mặt cắt xương và khoảng khớp khi gối duỗi cũng như khi gấp. Các tài liệu về thay khớp gối cá thể hóa nhấn mạnh rằng hình thái giải phẫu mỗi người có sự khác biệt đáng kể; việc tái tạo giải phẫu riêng có thể liên quan đến độ ổn định, chuyển động và chức năng của khớp gối [4].
Cân bằng phần mềm trong phẫu thuật thay khớp gối là gì?
“Cân bằng phần mềm” có thể hiểu là quá trình kiểm tra và điều chỉnh sức căng của các mô quanh khớp, đặc biệt là cấu trúc bên trong và bên ngoài gối, để tạo ra khoảng khớp phù hợp. Hai thời điểm thường được đánh giá là duỗi hoàn toàn và gấp khoảng 90 độ. Trong kỹ thuật thay khớp gối, phẫu thuật viên có thể dùng block đệm, thành phần thử hoặc dụng cụ tạo lực để đánh giá khoảng giữa mặt cắt xương chày và lồi cầu đùi [3].
Mục tiêu không đơn giản là làm cho khoảng khớp “rộng” hoặc “chật” giống nhau trong mọi trường hợp. Một mục tiêu được mô tả trong kỹ thuật căn chỉnh động học là khôi phục bề mặt khớp đùi và chày gần với giải phẫu ban đầu, đồng thời tái lập lực và độ lỏng tự nhiên của các khoang khớp [2]. Vì vậy, cân bằng cần được xem xét cùng với giải phẫu, phương pháp căn chỉnh và loại implant được lựa chọn.
Vì sao cần đánh giá cả khoảng gấp và khoảng duỗi?
Khoảng duỗi và khoảng gấp phản ánh hai trạng thái vận động khác nhau của khớp. Nếu chỉ kiểm tra một tư thế, sự mất cân bằng ở tư thế còn lại có thể bị bỏ sót. Trong quy trình được mô tả cho phẫu thuật có hỗ trợ robot và căn chỉnh động học, các bước gồm lập kế hoạch, đăng ký xương, kiểm tra trong mổ, cắt xương chày, loại bỏ gai xương, sau đó phân tích mô mềm và cân bằng [1]. Cách tiếp cận này cho thấy đánh giá phần mềm được đặt trong một chuỗi kiểm tra liên tục, không phải là thao tác tách rời ở cuối cuộc mổ.
Đánh giá khi gối duỗi
- Đặt gối ở tư thế duỗi hoàn toàn và kiểm tra độ cân bằng phía trong–ngoài bằng block đệm hoặc thành phần thử.
- Có thể tạo lực varus–valgus có kiểm soát để nhận biết bên nào còn căng hoặc lỏng.
- Cần chú ý vị trí dụng cụ tạo lực, vì đặt không phù hợp có thể gây tác động không mong muốn lên xương, nhất là ở xương loãng [3].
Đánh giá khi gối gấp
Sau khi đánh giá ở tư thế duỗi, gối được đưa vào khoảng 90 độ gấp để kiểm tra lại. Nếu một bên vẫn căng, phẫu thuật viên có thể cân nhắc giải phóng mô mềm từng phần theo kỹ thuật phù hợp, sau đó kiểm tra lại cho đến khi đạt khoảng gấp cân đối hơn [3]. Tài liệu cũng mô tả việc đối chiếu các khoảng gấp và duỗi với lượng xương đã cắt trong kỹ thuật sử dụng dụng cụ cá thể hóa và thước kiểm tra [2].
Vai trò của robot, định vị và dụng cụ cá thể hóa
Công nghệ hỗ trợ có thể giúp phẫu thuật viên lập kế hoạch, đo đạc và kiểm tra vị trí cắt xương hoặc thành phần implant. Hệ thống robot được đưa trở lại trong thay khớp gối với mục tiêu tăng độ chính xác và giảm sai số, nhưng các tài liệu lưu ý rằng một số hệ thống vẫn dựa chủ yếu trên triết lý căn chỉnh cơ học, trong khi căn chỉnh động học đòi hỏi kế hoạch và điều chỉnh phù hợp với giải phẫu từng người [1].
Với dụng cụ phẫu thuật cá thể hóa, kế hoạch trước mổ có thể được kết hợp với kiểm tra bằng thước trong mổ. Nguồn tài liệu mô tả phương pháp này là sự kết hợp giữa độ chính xác của dụng cụ định hướng và các bước xác nhận thứ cấp, nhằm hỗ trợ cân bằng động học [2]. Tuy nhiên, hình ảnh và kế hoạch trước mổ không thể dự đoán hoàn toàn tình trạng mô mềm; các thích nghi trong mổ vẫn có thể cần thiết [5].
Những điểm người bệnh nên hiểu
- Cân bằng phần mềm không chỉ là căn chỉnh trục chân: nó liên quan đến sự phối hợp giữa xương, dây chằng, bao khớp và thành phần thử.
- Không có một cách cân bằng áp dụng giống hệt cho mọi người: giải phẫu khớp gối có sự khác nhau giữa các cá thể [4].
- Công nghệ không thay thế đánh giá của phẫu thuật viên: robot, định vị hoặc dụng cụ cá thể hóa hỗ trợ đo đạc và kiểm tra, nhưng quyết định trong mổ vẫn cần dựa trên dữ liệu thực tế của khớp.
- Khoảng gấp và khoảng duỗi cần được kiểm tra riêng: một khớp cân bằng ở tư thế này chưa chắc đã cân bằng ở tư thế kia [3].
Kết luận
Cân bằng phần mềm trong phẫu thuật thay khớp gối là quy trình đánh giá và điều chỉnh mô quanh khớp sau khi lập kế hoạch, cắt xương và đặt thử implant. Việc kiểm tra ở cả tư thế duỗi và gấp, kết hợp với đánh giá giải phẫu cá thể hóa, giúp phẫu thuật viên có thêm cơ sở để lựa chọn hướng xử trí trong mổ. Robot, định vị và dụng cụ cá thể hóa có thể hỗ trợ độ chính xác, nhưng không loại bỏ nhu cầu kiểm tra mô mềm trực tiếp. Các quyết định cụ thể phụ thuộc vào tình trạng khớp, phương pháp phẫu thuật và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
Tài liệu tham khảo
- [1] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 66
- [2] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 45
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 524
- [4] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 174
- [5] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 66