Vẹo khuỷu vào trong (Cubitus varus) là biến dạng trục khuỷu có thể xuất hiện sau khi gãy xương ở trẻ em đã liền nhưng không duy trì được tương quan giải phẫu bình thường. Biến dạng thường dễ nhận thấy khi trẻ duỗi tay: góc khuỷu thay đổi theo hướng vào trong thay vì có góc mang sinh lý hướng ra ngoài. Đây không phải lúc nào cũng chỉ là vấn đề thẩm mỹ, bởi một số trường hợp có thể liên quan đến đau, mất vững hoặc biến chứng thần kinh về lâu dài.[3][4]
Vẹo khuỷu vào trong sau gãy xương trẻ em là gì?
Ở khuỷu bình thường, trục cánh tay và cẳng tay tạo nên một góc mang hướng ra ngoài. Khi đầu dưới xương cánh tay nghiêng theo hướng varus, góc này giảm hoặc đảo chiều, khiến cẳng tay trông lệch vào trong khi khuỷu duỗi. Sự đảo chiều sang tư thế varus thường dễ nhận thấy hơn về mặt thẩm mỹ so với tình trạng tăng nhẹ góc valgus.[4]
Một trường hợp được ghi nhận sau gãy lồi cầu ngoài cho thấy bên khuỷu không tổn thương có góc valgus 5 độ, trong khi bên từng bị gãy có góc varus 10 độ sau 5 năm; biến dạng vẫn biểu hiện rõ trên lâm sàng.[1] Ví dụ này cho thấy Cubitus varus có thể tồn tại lâu sau khi tổn thương ban đầu đã liền.
Những loại gãy xương nào có thể để lại Cubitus varus?
Gãy trên lồi cầu xương cánh tay là nguyên nhân quan trọng. Cubitus varus được mô tả là biến dạng góc thường gặp nhất sau loại gãy này ở trẻ em. Yếu tố cơ học nổi bật là mảnh đầu dưới xương cánh tay bị nghiêng vào trong, làm thay đổi góc mang của khuỷu.[4]
Biến dạng cũng có thể xuất hiện sau các tổn thương khác quanh đầu dưới xương cánh tay:
- Gãy lồi cầu ngoài: tình trạng nắn chỉnh chưa đầy đủ, kích thích tăng trưởng tại sụn tiếp hợp lồi cầu ngoài do chấn thương hoặc sự phối hợp của cả hai yếu tố có thể góp phần hình thành biến dạng.[6]
- Chậm liền hoặc liền lệch gãy lồi cầu ngoài: tài liệu ghi nhận trường hợp gãy được bó bột nhưng sau bảy tháng xuất hiện chậm liền, liền lệch và Cubitus varus.[5]
- Gãy lồi cầu trong: không liền xương sau cố định không đầy đủ có thể dẫn đến vẹo khuỷu vào trong.[2]
- Liền lệch đầu dưới xương cánh tay: có thể xảy ra sau gãy trên lồi cầu, gãy liên lồi cầu dạng chữ T, gãy mặt khớp lồi cầu hoặc các loại gãy lồi cầu khác.[7]
Trong một số loạt ca về gãy lồi cầu ngoài, tỷ lệ Cubitus varus được báo cáo lên tới 40%. Biến dạng được ghi nhận sau cả điều trị phẫu thuật và không phẫu thuật, nhưng nguyên nhân chính xác không phải lúc nào cũng xác định được.[6] Con số này chỉ áp dụng cho bối cảnh gãy lồi cầu ngoài được trình bày trong nguồn, không đại diện cho mọi loại gãy khuỷu ở trẻ em.
Di chứng vẹo khuỷu vào trong có chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ?
Nhiều trường hợp sau gãy lồi cầu ngoài chỉ có biến dạng nhẹ, hiếm khi nghiêm trọng đến mức gây lo ngại hoặc cần điều trị thêm.[6] Tuy nhiên, quan niệm xem Cubitus varus hoàn toàn là một vấn đề thẩm mỹ không phản ánh đầy đủ các hậu quả đã được ghi nhận.
Các báo cáo được tổng hợp trong tài liệu chỉnh hình đã liên hệ biến dạng này với:
- Trật hoặc bệnh lý thần kinh trụ;
- Hiện tượng bật của đầu trong cơ tam đầu;
- Gãy thứ phát đầu dưới xương cánh tay hoặc lồi cầu ngoài;
- Hoại tử xương đầu dưới xương cánh tay;
- Nang hoạt dịch quanh khớp và thoái hóa khớp;
- Mất vững khuỷu xuất hiện khi trưởng thành.[3]
Trong một nghiên cứu được tài liệu dẫn lại, mất vững khuỷu ở tuổi trưởng thành có liên quan đến biến dạng sau gãy khuỷu thời thơ ấu, với thời gian theo dõi muộn tới 51 năm. Đau phía ngoài khuỷu thường xuất hiện trước triệu chứng mất vững. Những dấu hiệu được mô tả gồm biến dạng varus rõ, đau khi ấn vùng phức hợp dây chằng bên ngoài và gân duỗi chung.[3]
Những điểm cần chú ý khi theo dõi khuỷu sau gãy
Biến dạng có thể được nhận thấy qua sự khác biệt về trục hai tay khi khuỷu duỗi. Ngoài hình dáng khuỷu, các biểu hiện như đau phía ngoài, cảm giác mất vững hoặc triệu chứng liên quan thần kinh trụ có ý nghĩa vì chúng nằm trong nhóm hậu quả đã được báo cáo cùng Cubitus varus.[3]
Tài liệu cũng nhấn mạnh rằng gia đình nên được thông báo về nguy cơ biến dạng sau gãy lồi cầu ngoài để không bất ngờ nếu thay đổi trục khuỷu xuất hiện trong quá trình theo dõi.[6] Các đoạn nguồn hiện có không cung cấp đầy đủ tiêu chuẩn chỉ định, thời điểm hoặc kỹ thuật sửa trục cụ thể cho Cubitus varus; vì vậy, việc lựa chọn can thiệp cần dựa trên đánh giá chuyên khoa của từng trường hợp.
Kết luận
Vẹo khuỷu vào trong sau gãy xương trẻ em thường liên quan đến liền lệch hoặc thay đổi trục đầu dưới xương cánh tay, đặc biệt sau gãy trên lồi cầu và gãy lồi cầu. Một số trường hợp nhẹ chủ yếu ảnh hưởng hình dáng, nhưng biến dạng cũng có thể liên quan đến đau, bệnh lý thần kinh trụ, gãy thứ phát và mất vững khuỷu muộn.[3][4][6] Theo dõi trục khuỷu cùng các biểu hiện cơ năng giúp nhận diện đầy đủ hơn ý nghĩa của di chứng này.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 993
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1784
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3709
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1775
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 998
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 992
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3709