Hoại tử vô mạch xương thuyền, còn gọi là bệnh Preiser, là tình trạng hoại tử xương ở xương thuyền của cổ tay. Biểu hiện thường gặp được ghi nhận là đau cổ tay. Việc đánh giá không chỉ nhằm nhận diện tổn thương mà còn xem xét mức độ phân mảnh, xẹp xương và thoái hóa khớp để lựa chọn hướng xử trí phù hợp.[2]
Bệnh Preiser là gì?
Bệnh Preiser được mô tả là tình trạng hoại tử xương thuyền. Xương thuyền thuộc nhóm xương cổ tay và có vai trò trong cấu trúc của khớp cổ tay. Theo tài liệu được cung cấp, bệnh thường biểu hiện bằng đau cổ tay, nhưng đoạn trích không nêu một kiểu đau đặc hiệu, mức độ đau hoặc diễn tiến theo thời gian.[2]
Cần phân biệt phạm vi của bài viết này với hoại tử vô mạch xuất hiện như biến chứng muộn của gãy xương thuyền. Tài liệu về gãy xương cho biết biến chứng đó đặc biệt được lưu ý ở các gãy vùng eo gần hoặc cực gần, nhưng đây là một bối cảnh lâm sàng riêng và không nên tự động đồng nhất với mọi trường hợp bệnh Preiser.[1]
Dấu hiệu chính của hoại tử vô mạch xương thuyền
Đau cổ tay là biểu hiện nổi bật được tài liệu đề cập.[2] Tuy nhiên, nguồn hiện có không mô tả đầy đủ các đặc điểm như vị trí đau chính xác, yếu tố làm đau tăng, hạn chế vận động hay dấu hiệu khám thực thể. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ để xác định mức độ tổn thương.
Khi đánh giá bệnh, các vấn đề cấu trúc có ý nghĩa đối với quyết định điều trị gồm:
- Mức độ phân mảnh của xương thuyền.
- Tình trạng xẹp đáng kể của xương thuyền.
- Sự xuất hiện của thoái hóa khớp giữa xương quay và xương thuyền.
Đây là những yếu tố được dùng để phân biệt trường hợp còn khả năng bảo tồn cấu trúc xương thuyền với trường hợp có thể cần phẫu thuật cứu vãn.[2]
Chẩn đoán bệnh Preiser bằng phương tiện nào?
X-quang thường quy, MRI và CT đều có thể hỗ trợ đánh giá tuần hoàn của xương thuyền và mức độ phân mảnh.[2] Các phương tiện này cung cấp những thông tin hình ảnh cần thiết để bác sĩ xem xét tình trạng cấu trúc của xương và khớp cổ tay.
Giới hạn của MRI cần được hiểu đúng
Trong bối cảnh hoại tử vô mạch đi kèm khớp giả xương thuyền sau gãy, giá trị của MRI vẫn còn gây tranh luận. Tài liệu cho biết bằng chứng hiện tại chưa chứng minh MRI có thể chẩn đoán hoại tử vô mạch một cách đáng tin cậy hoặc chính xác trong quản lý thường quy các trường hợp khớp giả; hình ảnh MRI cũng không được chứng minh có giá trị tiên lượng.[1]
Nhận định trên áp dụng cho khớp giả xương thuyền có nghi ngờ hoại tử vô mạch, không phải là kết luận rằng MRI không có vai trò trong bệnh Preiser. Đối với Preiser, MRI vẫn được liệt kê cùng X-quang và CT như một phương tiện có thể hỗ trợ đánh giá.[2]
Hướng điều trị hoại tử vô mạch xương thuyền
Điều trị được cân nhắc theo mức độ triệu chứng, suy giảm chức năng và tổn thương cấu trúc. Tài liệu đề cập trước hết đến các biện pháp không phẫu thuật, nhưng đoạn trích không mô tả cụ thể từng phương pháp.[2]
Nếu triệu chứng và tình trạng suy giảm chức năng không cải thiện bằng xử trí không phẫu thuật, kỹ thuật tái lập cấp máu tương tự phương pháp dùng cho bệnh Kienböck có thể được cân nhắc nhằm bảo tồn cấu trúc xương thuyền.[2]
Khi đã có xẹp xương thuyền đáng kể hoặc thoái hóa khớp quay–thuyền, các thủ thuật có thể cần thiết gồm:
- Cắt bỏ xương thuyền kết hợp hàn các xương cả, nguyệt, tháp và móc.
- Cắt bỏ hàng xương cổ tay gần.
Đây là các lựa chọn phẫu thuật được nêu cho tổn thương cấu trúc tiến triển; tài liệu không khẳng định một phương pháp duy nhất phù hợp với mọi người bệnh.[2]
Kết luận
Bệnh Preiser là hoại tử xương thuyền, thường biểu hiện bằng đau cổ tay. X-quang, MRI và CT có thể hỗ trợ đánh giá tuần hoàn, phân mảnh và mức độ phá hủy cấu trúc. Khi điều trị không phẫu thuật không kiểm soát được triệu chứng hoặc suy giảm chức năng, có thể cân nhắc tái lập cấp máu; trường hợp xẹp xương hay thoái hóa khớp đáng kể có thể cần phẫu thuật cứu vãn.[2] Do nguồn hiện có không cung cấp chi tiết về nguyên nhân, phân giai đoạn và phác đồ bảo tồn cụ thể, bài viết chỉ giới hạn ở những nội dung đã được tài liệu hỗ trợ.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1908
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4201