Gãy xương đùi ở trẻ dưới 5 tuổi thường được cân nhắc điều trị bằng bó bột chữ A, còn gọi là bột chậu–đùi hoặc spica cast, nếu kiểu gãy và tình trạng toàn thân phù hợp. Đây là phương pháp cần được bác sĩ chấn thương chỉnh hình đánh giá, nắn chỉnh và theo dõi bằng hình ảnh; gia đình không nên tự tìm cách nắn hoặc bó bột cho trẻ.
Vì sao bó bột chữ A thường được chọn cho trẻ nhỏ?
Ở trẻ từ khoảng 6 tháng đến 5 tuổi, bó bột sớm là lựa chọn điều trị thường dùng cho gãy thân xương đùi đơn độc khi mức độ ngắn chi ban đầu dưới 2 cm [7]. Với những trường hợp gãy do chấn thương năng lượng thấp, dạng walking spica—bột chữ A cho phép trẻ dần đứng hoặc đi khi phù hợp—được xem là lựa chọn lý tưởng [7].
Khả năng liền xương và sửa chữa biến dạng theo quá trình phát triển giúp điều trị không phẫu thuật đạt kết quả tốt ở nhiều trẻ nhỏ. Tài liệu cũng ghi nhận rằng ở trẻ dưới 5 tuổi, phẫu thuật kết hợp xương hiếm khi cần thiết; nắn chỉnh và bó bột thường có ưu thế về tính an toàn và giá trị điều trị, ngoại trừ một số chấn thương năng lượng cao hoặc tình huống đặc biệt [3].
Gãy xương đùi ở trẻ dưới 5 tuổi: Khi nào bó bột chữ A phù hợp?
Quyết định không chỉ dựa vào tuổi. Bác sĩ cần xem xét kiểu đường gãy, mức độ di lệch, độ vững sau nắn, chiều dài chi, tổn thương phần mềm và các chấn thương kèm theo [4]. Nhìn chung, bó bột sớm có thể được cân nhắc khi:
- Trẻ thuộc nhóm tuổi nhỏ, khoảng 6 tháng đến 5 tuổi.
- Gãy thân xương đùi là tổn thương đơn độc.
- Mức độ ngắn chi ban đầu dưới 2 cm hoặc có thể đưa về vị trí chấp nhận được sau nắn chỉnh [7].
- Đường gãy và độ vững cho phép duy trì trục chi trong bột.
- Gia đình có khả năng chăm sóc trẻ trong thời gian mang bột và đưa trẻ tái khám đúng hẹn [4].
Với gãy ngắn nhiều hơn 2 cm, gãy mất vững rõ hoặc không thể nắn chỉnh bằng bó bột sớm, trẻ có thể cần kéo da hoặc kéo xương trong khoảng 3–10 ngày trước khi bó bột [7]. Các phương án cố định khác chỉ được cân nhắc trong những hoàn cảnh chọn lọc, chẳng hạn gãy hở, đa chấn thương, bệnh lý xương chuyển hóa hoặc không thể duy trì nắn chỉnh bằng bột [3].
Những điểm cần theo dõi sau khi bó bột
Bó bột chữ A không loại bỏ nguy cơ xương bị di lệch thứ phát hoặc ngắn chi. Tài liệu khuyến nghị chụp X-quang một hoặc hai lần mỗi tuần trong giai đoạn đầu khi điều trị kéo và bó bột, đồng thời điều chỉnh dựa trên trục xương và mức độ ngắn chi [1]. Trong một số kiểu gãy đặc biệt, nguy cơ mất nắn và vẹo vào trong có thể đáng kể, vì vậy việc tái khám sớm và theo dõi sát là cần thiết [2].
Gia đình cần đưa trẻ đi kiểm tra ngay theo lịch của bác sĩ, hoặc liên hệ cơ sở y tế khi trẻ đau tăng bất thường, đùi sưng nhiều hoặc có biểu hiện khiến bác sĩ nghi ngờ chèn ép khoang. Hội chứng chèn ép khoang đã được ghi nhận sau điều trị gãy xương đùi bằng kéo hoặc bột ở trẻ nhỏ; lực kéo vòng quanh cần được theo dõi chặt chẽ [6].
Thời gian mang bột và sau khi tháo bột
Thời gian mang bột thường khoảng 4–8 tuần, tùy tuổi, mức độ gãy và tổn thương phần mềm đi kèm [5]. Theo tài liệu, gãy thân xương đùi ở trẻ mới biết đi thường liền trong khoảng 6 tuần, nhưng thời điểm tháo bột phải do bác sĩ quyết định dựa trên khám lâm sàng và hình ảnh kiểm tra [5].
Sau tháo bột, trẻ có thể cứng khớp háng hoặc gối trong một thời gian ngắn. Khi trẻ cảm thấy thoải mái, cha mẹ có thể để trẻ dần đứng và đi; nhiều trẻ cần được bế hoặc dùng xe đẩy trong vài ngày đầu. Phần lớn tình trạng cứng khớp cải thiện tự nhiên sau vài tuần, và vật lý trị liệu thường không cần thiết trong các trường hợp thông thường [5]. Một số lần tái khám trong năm đầu giúp đánh giá dáng đi, biên độ vận động và chiều dài hai chân [5].
Kết luận
Bó bột chữ A là phương pháp thường được lựa chọn cho nhiều trẻ dưới 5 tuổi bị gãy thân xương đùi đơn độc, đặc biệt khi mức độ ngắn chi ban đầu không lớn và có thể duy trì nắn chỉnh [7]. Tuy nhiên, phương pháp này cần được cá thể hóa theo kiểu gãy, độ vững, chấn thương kèm theo và khả năng chăm sóc của gia đình. Tái khám, chụp kiểm tra theo chỉ định và theo dõi các dấu hiệu bất thường là những phần không thể tách rời của quá trình điều trị.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1491
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1524
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1479
- [4] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1478
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1489
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1524
- [7] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1479