Phương pháp Ponseti trong điều trị dị tật chân khoèo bẩm sinh
Dị tật chân khoèo bẩm sinh (Clubfoot hay Talipes Equinovarus) là một bất thường hình thành sớm ở trẻ em, đặc trưng bởi sự gập bàn chân xuống dưới và quay vào trong. Theo tài liệu chuyên khoa Campbell’s Operative Orthopaedics, tỷ lệ mắc bệnh này khoảng 1 trên mỗi 1000 ca sinh non [2]. Mặc dù đa số các trường hợp là ngẫu nhiên, nhưng có những gia đình ghi nhận đặc tính trội không hoàn toàn của bệnh. Khoảng 50% bệnh nhân bị dị tật hai chân, và mức độ nghiêm trọng cũng như đáp ứng điều trị thường tương quan chặt chẽ giữa hai bàn chân [2].
Kỹ thuật Ponseti: Tiêm phá thay vì phẫu thuật mở rộng
Phương pháp điều trị không phẫu thuật được chấp nhận rộng rãi nhất hiện nay là kỹ thuật của Dr. Ignacio Ponseti, bao gồm việc nắn chỉnh và giăng bột liên tục trong những tuần đầu đời [6]. Mục tiêu chính là tránh các giải pháp phẫu thuật mở rộng như cắt gẫy xương hay giải phóng mô mềm lớn, vốn thường dẫn đến biến chứng như đau đớn lâu dài và viêm khớp sau này [3]. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng bàn chân được điều trị bằng phương pháp Ponseti có phạm vi chuyển động tốt hơn, ít đau và ít nguy cơ viêm khớp so với những ca phẫu thuật [3].
Quy trình bắt đầu bằng việc nắn chỉnh thủ công để đưa bàn chân về vị trí trung tính, sau đó giăng bột cố định. Trong nhiều trường hợp, đặc biệt là khi có cứng gót (equinus), bác sĩ sẽ thực hiện cắt phần gót của dây chằng Achilles (Achilles tenotomy) qua da [7]. Việc này thường được kết hợp với các thủ thuật bổ sung nếu cần thiết để duy trì vị trí chỉnh hình.
Hiệu quả và tỷ lệ tái phát
Tỷ lệ sửa chữa thành công của phương pháp Ponseti ở trẻ dưới 2 tuổi thường được báo cáo là trên 90%, ngay cả khi có tiền sử điều trị không phẫu thuật thất bại trước đó [1]. Tuy nhiên, tỷ lệ tái phát sau khi tháo bột dao động từ 10% đến 30% [7]. Đáng chú ý, hầu hết các trường hợp tái phát đều có thể được xử lý thành công bằng cách lặp lại quy trình giăng bột hoặc bổ sung thêm các thủ thuật phẫu thuật nhỏ nếu cần [7].
Nếu không tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của bác sĩ (đặc biệt là việc mang giày矫形 – AFO), tỷ lệ tái phát có thể tăng lên đáng kể. Do đó, sự tuân thủ của gia đình được xem là yếu tố quan trọng nhất để tránh dị tật quay lại [7].
Điều trị các trường hợp kháng trị
Với những ca dị tật khó điều trị ở trẻ lớn hơn (recalcitrant clubfeet), phương pháp Ponseti vẫn là lựa chọn đầu tiên nếu có thể. Nếu giăng bột thất bại, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật giải phóng mô mềm posteromedial và/hoặc posterolateral [5]. Các nghiên cứu so sánh cho thấy kết quả lâu dài của phương pháp Ponseti vượt trội hơn nhiều so với các phương pháp phẫu thuật giải phóng mô mềm mở rộng truyền thống [3].
Đối với các bệnh nhân bị dị tật chân cứng do rối loạn thần kinh (ví dụ như sau đột quỵ), mục tiêu phẫu thuật là tạo ra bàn chân phẳng (plantigrade) có thể được cố định bằng thiết bị hỗ trợ hoặc giúp bệnh nhân đi lại mà không cần dụng cụ [4]. Trong các trường hợp này, việc cân bằng lại cơ bắp và loại bỏ biến dạng varus là ưu tiên hàng đầu.
Kết luận
Tổng括 lại, phương pháp Ponseti đại diện cho tiêu chuẩn vàng trong điều trị dị tật chân khoèo bẩm sinh nhờ vào tính hiệu quả cao, ít xâm lấn và khả năng phục hồi chức năng tốt. Bằng cách tập trung vào nắn chỉnh liên tục và hạn chế phẫu thuật mở rộng, kỹ thuật này giúp cải thiện đáng kể chất lượng sống của trẻ em bị dị tật hình thành sớm.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1306
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1304
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1314
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1595
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1682
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1306
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1307