Ngắn chi sau gãy thân xương đùi là một di chứng được ghi nhận ở trẻ em, bên cạnh biến dạng góc, biến dạng xoay, chậm liền xương, không liền xương, yếu cơ, nhiễm trùng, tổn thương mạch thần kinh và hội chứng chèn ép khoang [2]. Tuy nhiên, các tài liệu được cung cấp chủ yếu bàn về gãy thân xương đùi ở trẻ em; vì vậy, nội dung dưới đây không đại diện cho mọi trường hợp ở người trưởng thành.
Vì sao xảy ra ngắn chi sau gãy thân xương đùi?
Sau gãy, các đầu xương có thể chồng lấp lên nhau khi ổ gãy liền, làm xương đùi ngắn hơn so với bên lành. Ở trẻ đang phát triển, hiện tượng này có thể được bù đắp một phần bởi tăng trưởng vượt mức của xương đùi. Tài liệu mô tả ngắn chi tại ổ gãy khoảng 15–20 mm có thể được bù bằng tăng trưởng nhanh hơn trong giai đoạn liền xương; phần chênh lệch còn lại sau khi liền xương có thể trở thành cố định [1].
Ngắn chi được xem là di chứng thường gặp nhất sau gãy thân xương đùi ở trẻ em. Mức độ chênh lệch cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào độ chồng lấp ban đầu mà còn liên quan đến quá trình phát triển sau chấn thương [2]. Một tài liệu tham khảo ghi nhận ở nhóm trẻ được điều trị bảo tồn, gần hai phần ba có tăng trưởng xương đùi thêm từ 10 mm trở lên; đây là kết quả của nhóm nghiên cứu cụ thể, không nên áp dụng máy móc cho mọi trẻ [1].
Khả năng bù trừ chiều dài chi ở trẻ
Khả năng tăng trưởng bù trừ có thể giúp giảm chênh lệch chiều dài chi sau gãy. Trong một nhóm trẻ nhỏ điều trị bằng bó bột, độ ngắn trung bình khi tháo bột là 1,0 cm, còn mức tăng trưởng vượt mức trung bình của xương đùi là 1,1 cm; khi tái khám, chiều dài hai chi ở mỗi trẻ nằm trong phạm vi 1 cm theo các phương pháp đo được báo cáo [3]. Những con số này phản ánh một nhóm bệnh nhi cụ thể và không phải ngưỡng tiên lượng cho từng trường hợp.
Hiện tượng tăng trưởng bù thường diễn ra trong thời kỳ liền xương. Theo phần tài liệu được trích dẫn, mức tăng trưởng của xương đùi không bị chi phối rõ bởi tuổi tại thời điểm gãy, thời gian điều trị hoặc vị trí gãy trên thân xương; đồng thời, tăng trưởng của xương chày không bị ảnh hưởng bởi gãy xương đùi [4].
Những biến chứng khác cần lưu ý
Ngắn chi không phải hậu quả duy nhất sau gãy thân xương đùi. Các biến chứng hoặc kết cục bất lợi được liệt kê gồm:
- Biến dạng góc: xương liền với trục bị lệch.
- Biến dạng xoay: chi có thể bị thay đổi hướng xoay sau khi liền xương.
- Chậm liền hoặc không liền xương: quá trình tạo can xương không diễn ra đúng tiến độ hoặc không đạt liền xương.
- Yếu cơ: có thể ảnh hưởng đến chức năng vận động.
- Nhiễm trùng, tổn thương mạch thần kinh và hội chứng chèn ép khoang: là các biến chứng nghiêm trọng cần được nhận diện trong quá trình chăm sóc [2].
Mức độ ảnh hưởng của chênh lệch chiều dài chi phụ thuộc vào kết quả cuối cùng sau tăng trưởng, tình trạng trục chi và chức năng vận động. Đo chiều dài hai chi và đánh giá lâm sàng, hình ảnh học theo kế hoạch của bác sĩ giúp theo dõi diễn tiến; các trích đoạn được cung cấp không nêu một lịch tái khám chung áp dụng cho mọi bệnh nhi.
Khi nào cần trao đổi thêm với bác sĩ?
Gia đình nên trao đổi với bác sĩ chấn thương chỉnh hình khi nhận thấy hai chân tiếp tục chênh lệch, dáng đi thay đổi, chi xoay bất thường, đau hoặc hạn chế vận động kéo dài. Việc quyết định có cần can thiệp hay không phải dựa trên tuổi, tiềm năng tăng trưởng, mức độ chênh lệch, tình trạng liền xương và ảnh hưởng chức năng. Tài liệu cung cấp cho thấy các lựa chọn điều trị gãy thân xương đùi ở trẻ được phân nhóm theo đặc điểm gãy, mức độ nặng, nguy cơ và nhu cầu can thiệp, thay vì áp dụng một phương án cho tất cả bệnh nhi [4][5].
Kết luận
Ngắn chi sau gãy thân xương đùi ở trẻ em thường liên quan đến sự chồng lấp tại ổ gãy, nhưng có thể được bù trừ một phần nhờ tăng trưởng vượt mức của xương đùi. Cần theo dõi cả chiều dài chi, trục và chức năng, đồng thời lưu ý các biến chứng như biến dạng góc, biến dạng xoay, chậm liền xương, nhiễm trùng và tổn thương mạch thần kinh [2]. Tiên lượng cụ thể cần được đánh giá riêng cho từng trẻ.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1530
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1517
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1530
- [4] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1531
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1516