Chỉ định thay lại khớp vai do đau kéo dài cần được cân nhắc dựa trên nguyên nhân thất bại của lần phẫu thuật trước, tình trạng xương, phần mềm và implant. Đây là phẫu thuật phức tạp hơn thay khớp vai lần đầu, vì vậy mục tiêu chính thường là giảm đau; cải thiện tầm vận động, sức mạnh và chức năng là những mục tiêu thứ phát, với khả năng đạt được kém ổn định hơn [1], [4].
Chỉ định thay lại khớp vai do đau kéo dài
Đau sau thay khớp vai không tự động đồng nghĩa với cần mổ lại. Tuy nhiên, khi đau kéo dài hoặc tăng dần, bác sĩ cần tìm nguyên nhân liên quan đến thành phần nhân tạo, xương và các mô mềm quanh khớp. Tài liệu chuyên môn mô tả thất bại của phẫu thuật thay khớp vai thường có tính đa yếu tố, do đó quyết định Revision TSA cần được cá thể hóa [4].
1. Lỏng hoặc hỏng thành phần ổ chảo
Lỏng thành phần ổ chảo có triệu chứng là một lý do thường gặp để phẫu thuật lại. Các cơ chế liên quan gồm lỏng implant, mòn hoặc tách lớp polyethylene và đặt thành phần sai vị trí [5]. Tùy lượng xương ổ chảo còn lại cũng như chức năng của cơ delta và chóp xoay, bác sĩ có thể cân nhắc tháo, thay hoặc tái tạo lại thành phần ổ chảo. Khi chất lượng xương phù hợp, việc đặt lại thành phần mới có thể hướng đến mục tiêu giảm đau [5].
2. Thất bại của hemiarthroplasty do tổn thương ổ chảo
Hemiarthroplasty thất bại vì viêm thoái hóa ổ chảo là một chỉ định ngày càng được ghi nhận trong phẫu thuật thay lại khớp vai. Chuyển sang thay khớp vai giải phẫu có thể giúp giảm đau và cải thiện tầm vận động nếu điều kiện phần mềm và xương cho phép [1]. Tuy nhiên, tình trạng mất vững từ trước hoặc thiếu hụt cơ dưới vai có thể không sửa được hoàn toàn bằng phương án giải phẫu.
3. Mất vững hoặc thiếu hụt chóp xoay
Ở người bệnh có mất vững, đặc biệt khi đi kèm thiếu hụt cơ dưới vai, chuyển sang thay khớp vai đảo ngược có thể có khả năng thành công cao hơn so với tiếp tục lựa chọn giải phẫu. Dù vậy, nguy cơ mất vững tái phát vẫn tồn tại và tài liệu được trích dẫn ghi nhận khoảng 14% trong bối cảnh này [1]. Vì thế, lựa chọn implant không chỉ dựa vào mức độ đau mà còn phụ thuộc vào chóp xoay, cơ dưới vai, cơ delta và độ vững của khớp.
Thay lại khớp vai nhằm đạt mục tiêu gì?
Trong Revision TSA, giảm đau là mục tiêu ưu tiên. Khôi phục hoàn toàn biên độ vận động, sức mạnh hoặc khả năng sử dụng tay như trước phẫu thuật không phải lúc nào cũng đạt được [1], [4]. Người bệnh nên trao đổi trước với bác sĩ về mục tiêu thực tế, vì kết quả còn bị ảnh hưởng bởi số lần mổ trước đó, sẹo xơ, chất lượng xương và tình trạng cơ quanh khớp.
Sẹo xơ dày sau các lần phẫu thuật trước thường khiến việc bộc lộ khớp khó khăn hơn và làm quá trình đặt implant kém dự đoán hơn. Bảo vệ cơ delta cẩn thận trong mổ là yếu tố quan trọng để tối ưu chức năng sau phẫu thuật [1]. Nếu có gãy quanh implant hoặc thành phần cánh tay bị lỏng, một số trường hợp có thể cần thay bằng chuôi dài; với khớp vai đã hỏng hoặc lỏng, chuyển sang hệ thống khớp vai đảo ngược thường được ưu tiên trong thực hành được mô tả [6].
Những yếu tố cần đánh giá trước Revision TSA
- Nguyên nhân gây đau: cần phân tích liệu đau liên quan đến lỏng implant, tổn thương ổ chảo, mất vững, thiếu hụt phần mềm hay vấn đề khác.
- Chất lượng xương: loãng xương làm tăng nguy cơ gãy quanh khớp và phẫu thuật lại; một nghiên cứu trong tài liệu ghi nhận người bệnh loãng xương có nguy cơ cao hơn đối với các biến cố này ở cả thay khớp giải phẫu và khớp đảo ngược [3].
- Tình trạng cơ và phần mềm: chức năng cơ delta, chóp xoay và cơ dưới vai ảnh hưởng đến khả năng lựa chọn loại khớp nhân tạo [1], [5].
- Kế hoạch phục hồi: giới hạn vận động sau mổ phụ thuộc vào việc có sửa chóp xoay, củ lớn hoặc cơ dưới vai hay không. Với một số trường hợp, phần sửa chữa cần được bảo vệ trong khoảng thời gian nhất định; chương trình vận động và tăng sức mạnh phải theo hướng dẫn của phẫu thuật viên [2], [7].
Kết luận
Chỉ định thay lại khớp vai do đau kéo dài thường được đặt ra khi xác định được nguyên nhân thất bại như lỏng thành phần ổ chảo, hỏng implant, hemiarthroplasty gây đau do tổn thương ổ chảo, mất vững hoặc thiếu hụt phần mềm. Vì đây là phẫu thuật khó và kết quả chức năng không chắc chắn bằng mục tiêu giảm đau, người bệnh nên được đánh giá toàn diện bởi bác sĩ chấn thương chỉnh hình có kinh nghiệm về phẫu thuật thay khớp vai. Các tài liệu được cung cấp chủ yếu đề cập đến chỉ định, lựa chọn implant và một số yếu tố nguy cơ; chúng không đủ để thay thế quy trình thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cụ thể cho từng người bệnh.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 755
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1524
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1505
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 755
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 755
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1524
- [7] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1524