Gai xương khuỷu tay chèn ép thần kinh trụ là tình trạng cần được lưu ý khi người bệnh có đau hoặc tê ở mặt trong khuỷu tay, đặc biệt nếu triệu chứng tăng khi gấp khuỷu. Tài liệu phẫu thuật chỉnh hình cho thấy thần kinh trụ đi ở phía sau trong của khuỷu, qua rãnh thần kinh trụ phía sau mỏm trên lồi cầu trong; vì vậy, các thay đổi xương hoặc mô quanh khuỷu có thể ảnh hưởng đến thần kinh này [4][6].
Gai xương khuỷu tay chèn ép thần kinh trụ xảy ra như thế nào?
Thần kinh trụ đi qua một vùng hẹp quanh khuỷu tay, thường được gọi là ống thần kinh trụ. Khi khuỷu gấp, các cấu trúc bao quanh thần kinh có thể làm thay đổi áp lực và mức độ căng của thần kinh. Tài liệu ghi nhận trong nhiều trường hợp, động tác gấp khuỷu làm triệu chứng đau và dị cảm nặng hơn; hiện tượng bán trật hoặc trật thần kinh trụ tái diễn cũng có thể khiến thần kinh bị tổn thương lặp lại [4].
Gai xương, còn gọi là osteophyte, có thể xuất hiện trong bối cảnh thoái hóa hoặc bệnh lý gây biến đổi cấu trúc khớp. Tại khuỷu, gai xương có thể nằm ở vùng mỏm khuỷu, hố mỏm khuỷu hoặc các phần khác của khớp. Khi đánh giá hình ảnh cho thấy gai xương phía sau-trong, việc xem xét toàn diện khuỷu tay là cần thiết trước khi quyết định can thiệp [3]. Tuy nhiên, chỉ từ các đoạn tài liệu được cung cấp chưa thể xác định mọi nguyên nhân gây gai xương hoặc khẳng định gai xương là nguyên nhân duy nhất của triệu chứng ở từng người bệnh.
Dấu hiệu gợi ý thần kinh trụ bị chèn ép
Triệu chứng có thể thay đổi tùy vị trí và mức độ ảnh hưởng lên thần kinh. Một số biểu hiện gợi ý gồm:
- Đau hoặc khó chịu ở mặt trong khuỷu tay.
- Cảm giác tê, châm chích hoặc dị cảm theo vùng chi phối của thần kinh trụ.
- Triệu chứng tăng khi gấp khuỷu tay.
- Đau hoặc tê tái diễn khi thần kinh trụ bị bán trật, trật hoặc kích thích nhiều lần [4].
Chèn ép thần kinh không chỉ liên quan đến gai xương. Tài liệu cũng mô tả các vị trí có thể gây chèn ép khác, chẳng hạn mỏm trên lồi cầu trong, cung Struthers, vùng giữa hai đầu cơ gấp cổ tay trụ và ống Guyon ở cổ tay [4]. Vì vậy, cần phân biệt chèn ép quanh khuỷu với các nguyên nhân tổn thương thần kinh khác.
Đánh giá gai xương và thần kinh trụ
Việc đánh giá cần kết hợp triệu chứng, thăm khám vùng khuỷu và khảo sát hình ảnh khi có chỉ định. X-quang hoặc MRI có thể cho thấy gai xương ở vùng sau-trong hoặc những thay đổi bệnh lý khác; tài liệu về nội soi khuỷu nhấn mạnh cần đánh giá đầy đủ các khoang của khớp, bao gồm cả vùng sau và các rãnh quanh khớp [3][7].
Nếu người bệnh có tiền sử triệu chứng thần kinh trụ, hoặc khả năng gấp khuỷu trước mổ dưới 90 độ trong bối cảnh phẫu thuật giải phóng co cứng khuỷu, tài liệu Campbell khuyến nghị giải ép thần kinh trụ và có thể thực hiện qua đường mổ riêng ở phía trong [1][5]. Chỉ định cụ thể vẫn phụ thuộc vào thăm khám, mức độ chèn ép, tổn thương khớp đi kèm và mục tiêu điều trị.
Nguyên tắc xử trí khi gai xương liên quan đến chèn ép thần kinh trụ
Hướng xử trí không nên chỉ tập trung vào việc lấy gai xương. Bác sĩ cần đánh giá đồng thời tình trạng khớp, thần kinh trụ và những yếu tố có thể gây chèn ép khác. Trong phẫu thuật, các kỹ thuật được mô tả có thể sử dụng dụng cụ như kìm gặm xương, đục hoặc burr để loại bỏ gai xương ở những vị trí phù hợp, đồng thời bảo vệ các cấu trúc dây chằng và thần kinh quan trọng [1][5].
Với gai xương ở đầu mỏm khuỷu, tài liệu khuyến cáo chỉ lấy một lượng xương giới hạn; loại bỏ quá mức có thể làm tăng áp lực lên dây chằng bên trụ và nguy cơ lỏng khớp hoặc tổn thương tiếp theo [3]. Một kỹ thuật nội soi khác cũng nêu giới hạn lấy khoảng 2–3 mm xương ở đầu mỏm khuỷu [7]. Những con số này thuộc mô tả kỹ thuật phẫu thuật trong tài liệu, không phải hướng dẫn tự điều trị tại nhà.
Khi nào nên đi khám?
Người có đau mặt trong khuỷu, tê tái diễn, triệu chứng tăng khi gấp tay hoặc nghi ngờ khuỷu bị biến dạng nên được khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình. Đặc biệt, nếu triệu chứng xuất hiện sau gãy xương, trật khớp hoặc phẫu thuật khuỷu, cần lưu ý rằng thao tác lên thần kinh, giải phóng chưa đủ, mảnh xương hoặc vật liệu cố định chèn ép và xơ hóa sau mổ đều có thể góp phần gây bệnh lý thần kinh trụ [2].
Kết luận: Gai xương khuỷu tay có thể liên quan đến chèn ép thần kinh trụ, nhưng cần xác định đúng vị trí chèn ép và đánh giá toàn bộ khớp khuỷu. Triệu chứng tăng khi gấp khuỷu, tê đau vùng do thần kinh trụ chi phối và bất thường trên hình ảnh là những thông tin quan trọng để bác sĩ lập kế hoạch xử trí. Các tài liệu được cung cấp chủ yếu tập trung vào giải phẫu và kỹ thuật phẫu thuật, nên chưa đủ để trình bày phác đồ điều trị bảo tồn hoặc tiêu chí theo dõi cho mọi trường hợp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 802
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 789
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3233
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3870
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 802
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 789
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3233
