Hội chứng Wartenberg là tình trạng chèn ép nhánh nông của thần kinh quay, một nhánh có chức năng cảm giác. Biểu hiện thường liên quan đến đau ở cẳng tay và rối loạn cảm giác ở vùng mu ngón cái. Vì các triệu chứng có thể xuất hiện sau chấn thương, bó bột hoặc can thiệp quanh cổ tay, việc nhận diện đúng vị trí và cơ chế tổn thương có ý nghĩa trong thăm khám cơ xương khớp.
Hội chứng Wartenberg là gì?
Thần kinh quay đi xuống vùng khuỷu rồi chia thành nhánh nông và nhánh sâu, còn gọi là thần kinh gian cốt sau. Nhánh nông của thần kinh quay hoàn toàn đảm nhiệm chức năng cảm giác, trong khi các nhánh sâu liên quan nhiều hơn đến vận động các cơ duỗi của cẳng tay và bàn tay [2].
Khi nhánh nông bị chèn ép dọc theo đường đi, người bệnh có thể xuất hiện đau ở cẳng tay kèm suy giảm cảm giác tại mặt lưng của ngón cái. Tình trạng này được Campbell’s Operative Orthopaedics gọi là Wartenberg syndrome [4]. Do là nhánh cảm giác, chèn ép đơn thuần nhánh nông không được mô tả như một liệt vận động điển hình của các cơ do thần kinh gian cốt sau chi phối [2][4].
Triệu chứng thường gặp của hội chứng Wartenberg
Các biểu hiện được nguồn tài liệu đề cập tập trung vào cảm giác, gồm:
- Đau ở cẳng tay, có thể khiến người bệnh khó chịu khi sử dụng chi trên [4].
- Rối loạn cảm giác ở mặt lưng ngón cái, chẳng hạn cảm giác giảm hoặc bất thường tại vùng do nhánh nông thần kinh quay đảm nhiệm [4].
- Đau kéo dài sau tổn thương thần kinh. Dù vùng cảm giác của thần kinh này được xem là ít quan trọng hơn vùng do thần kinh giữa và thần kinh trụ chi phối, tổn thương vẫn có thể góp phần gây đau dai dẳng [3].
Mức độ biểu hiện không chỉ phụ thuộc vào chèn ép mà còn có thể liên quan đến cơ chế gây tổn thương. Vì vậy, cần khai thác thời điểm khởi phát, tiền sử chấn thương cổ tay, thủ thuật cố định xương hoặc tình trạng bó bột trước khi kết luận nguyên nhân.
Nguyên nhân và yếu tố liên quan
Các hội chứng chèn ép thần kinh quay có thể phát triển khi thần kinh hoặc một nhánh của nó bị ép tại một vị trí nào đó trên đường đi [5]. Đối với nhánh nông thần kinh quay, tài liệu về chấn thương cổ tay lưu ý rằng nhánh này hiếm khi bị tổn thương trong chấn thương kín, nhưng dễ bị ảnh hưởng trong quá trình điều trị. Những yếu tố được nêu gồm:
- Đặt kim Kirschner hoặc chốt của khung cố định ngoài.
- Đặt nẹp trong vùng cổ tay.
- Áp lực từ bột hoặc vật liệu cố định [3].
Những thông tin này cho thấy đau hoặc thay đổi cảm giác sau một thủ thuật quanh cổ tay không nên mặc nhiên được xem là diễn biến bình thường. Nhánh nông cần được nhận diện và bảo vệ khi thực hiện can thiệp; tổn thương có thể liên quan đến đau và về sau có nguy cơ hình thành u thần kinh đau [2][3].
Phân biệt với chèn ép thần kinh gian cốt sau
Nhánh nông thần kinh quay và thần kinh gian cốt sau đều xuất phát từ thần kinh quay nhưng có đặc điểm lâm sàng khác nhau. Chèn ép thần kinh gian cốt sau có thể gây liệt hoàn toàn hoặc một phần các cơ duỗi như cơ duỗi các ngón, cơ duỗi ngón trỏ, cơ duỗi ngón út, cơ duỗi cổ tay trụ, cơ dạng dài ngón cái và cơ duỗi ngắn ngón cái [5]. Tình trạng chèn ép này thường được gọi là hội chứng đường hầm thần kinh quay.
Ngược lại, hội chứng Wartenberg được mô tả chủ yếu bằng đau và suy giảm cảm giác ở cẳng tay hoặc mu ngón cái do nhánh nông có tính chất cảm giác [2][4]. Tuy nhiên, triệu chứng thực tế có thể phức tạp, đặc biệt khi người bệnh từng bị gãy xương, trật khớp hoặc trải qua điều trị cố định. Thăm khám thần kinh đầy đủ giúp định hướng nhánh bị ảnh hưởng.
Khi nào nên đi khám?
Nên khám chuyên khoa cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình hoặc thần kinh khi đau và rối loạn cảm giác xuất hiện sau chấn thương, bó bột, đặt kim, nẹp hoặc phẫu thuật vùng cổ tay; khi triệu chứng kéo dài; hoặc khi đau tăng dần và ảnh hưởng đến sử dụng bàn tay. Trong đánh giá các tổn thương thần kinh liên quan gãy xương, tài liệu nhấn mạnh sự cần thiết của khám thần kinh đầy đủ, kể cả khi chấn thương ban đầu có vẻ nhẹ [1].
Việc thăm khám cần xác định vùng đau, vùng rối loạn cảm giác, chức năng vận động của các cơ do thần kinh quay chi phối và mối liên quan với can thiệp trước đó. Tài liệu được cung cấp chủ yếu mô tả giải phẫu, triệu chứng và nguy cơ tổn thương; không đủ để đưa ra một phác đồ điều trị cụ thể cho mọi trường hợp.
Kết luận
Hội chứng Wartenberg là chèn ép nhánh nông thần kinh quay, thường biểu hiện bằng đau cẳng tay và rối loạn cảm giác ở mặt lưng ngón cái. Tình trạng này cần được phân biệt với chèn ép thần kinh gian cốt sau và các tổn thương thần kinh sau chấn thương hoặc thủ thuật vùng cổ tay. Khi triệu chứng xuất hiện sau cố định, bó bột hay phẫu thuật, người bệnh nên được đánh giá thần kinh sớm và đầy đủ để xác định vị trí tổn thương.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 829
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4523
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 791
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4522
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4522
