U sụn nội tủy ở đốt xương bàn tay: triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

U sụn nội tủy ở đốt xương bàn tay (enchondroma) là một tổn thương sụn lành tính phát triển trong khoang tủy xương. Bệnh thường được phát hiện tình cờ qua phim X-quang, nhưng cũng có thể gây đau, sưng hoặc gãy xương bệnh lý, đặc biệt khi tổn thương nằm ở các xương nhỏ của bàn tay và bàn chân [1][4].

U sụn nội tủy ở đốt xương bàn tay là gì?

Enchondroma thuộc nhóm u sụn lành tính. Vị trí thường gặp nhất là các đốt ngón tay; ngoài ra, tổn thương có thể xuất hiện ở xương bàn tay và những xương ống nhỏ khác [1][8]. Vì nằm trong lòng tủy, tổn thương có thể làm xương giãn rộng hoặc khiến vỏ xương mỏng đi. Ở xương nhỏ của bàn tay, hiện tượng bào mòn và giãn vỏ xương có thể khá rõ nhưng vẫn chưa đồng nghĩa với ung thư [9].

Nhiều trường hợp không gây triệu chứng. Người bệnh có thể chỉ biết mình có tổn thương sau khi chụp X-quang vì một lý do khác. Khi có biểu hiện, các dấu hiệu thường được ghi nhận gồm:

  • Đau hoặc sưng tại ngón tay, bàn tay;
  • Đau xuất hiện sau một chấn thương nhẹ;
  • Gãy xương bệnh lý qua vùng xương bị tổn thương;
  • Biến dạng hoặc hạn chế vận động nếu tổn thương lớn, nhiều tổn thương cùng tồn tại hoặc đã xảy ra gãy xương.

Gãy xương bệnh lý được gọi là tình trạng xương gãy qua vùng đã yếu đi bởi một tổn thương có sẵn. Các u sụn nội tủy ở xương nhỏ của bàn tay và bàn chân có xu hướng liên quan đến gãy bệnh lý nhiều hơn so với tổn thương ở xương dài [4].

Dấu hiệu hình ảnh và cách đánh giá

Trên X-quang, u sụn nội tủy đơn độc thường có hình ảnh lành tính, có thể thấy những vùng vôi hóa trong tổn thương. Kiểu vôi hóa được mô tả với dạng chấm nhỏ hoặc dạng giống bỏng ngô [9]. Ở bàn tay, tổn thương đôi khi có thể gây giãn rộng và khuyết vỏ xương đáng kể, vì vậy bác sĩ cần đánh giá toàn bộ hình ảnh thay vì chỉ dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ [2][9].

CT có thể hữu ích khi cần xem rõ tình trạng bào mòn mặt trong của vỏ xương hoặc xác định tổn thương có tính phá hủy hay không [2]. Tuy nhiên, việc phân biệt một u sụn lành tính với tổn thương sụn ác tính, nhất là trong các trường hợp không điển hình, có thể khó chỉ dựa trên một mẫu sinh thiết. Bác sĩ sẽ kết hợp triệu chứng, vị trí, phim X-quang và các xét nghiệm hình ảnh hoặc mô bệnh học phù hợp [7].

Khi nào cần đi khám sớm?

Người bệnh nên được đánh giá chuyên khoa khi có đau tăng dần không giải thích được, sưng hoặc khối bất thường, giảm vận động ngón tay, biến dạng, hoặc đau xảy ra sau một chấn thương nhẹ. Đau không liên quan đến gãy xương có thể là dấu hiệu cần phân biệt với tổn thương sụn có tính chất ác tính hơn, dù việc kết luận không thể chỉ dựa vào triệu chứng này [6].

Điều trị u sụn nội tủy ở đốt xương bàn tay

Hướng xử trí phụ thuộc vào triệu chứng, kích thước và vị trí tổn thương, tình trạng vỏ xương, cũng như việc có gãy xương hay không. Với tổn thương không triệu chứng và chưa gây biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi lâm sàng và hình ảnh học thay vì can thiệp ngay; tài liệu cho thấy nhiều u sụn nội tủy được phát hiện tình cờ và không gây triệu chứng [1][8].

Khi đã xảy ra gãy xương bệnh lý, một số trường hợp được điều trị gãy xương trước bằng nắn chỉnh, bất động hoặc cố định phù hợp. Nếu gãy ổn định, can thiệp trực tiếp vào u thường được cân nhắc sau khi gãy đã liền; nếu gãy không vững hoặc không thể nắn kín, nạo tổn thương, ghép xương và cố định trong có thể được kết hợp [4].

Phẫu thuật thường gồm nạo mô sụn qua cửa sổ vỏ xương, sau đó ghép xương khi có chỉ định. Tài liệu chuyên ngành cũng mô tả nạo tổn thương và ghép xương là phương pháp điều trị điển hình đối với enchondroma ở bàn tay [5]. Việc có cần cố định xương hay không phụ thuộc vào cấu hình gãy và mức độ mất vững; mục tiêu là phục hồi trục, chiều dài và chức năng của ngón tay hoặc bàn tay.

U đơn độc và bệnh lý nhiều u sụn

Phần lớn nội dung trên nói về tổn thương đơn độc. Ở một số trẻ, nhiều u sụn có thể xuất hiện cùng lúc, gọi là bệnh Ollier hoặc enchondromatosis. Tình trạng này có thể gây ngắn chi, biến dạng, cong xương hoặc ảnh hưởng đáng kể đến các xương nhỏ của bàn tay [1][3]. Nguy cơ chuyển dạng ác tính của bệnh lý nhiều u cao hơn tổn thương đơn độc, vì vậy cần được theo dõi chuyên khoa lâu dài [3].

Kết luận

U sụn nội tủy ở đốt xương bàn tay thường là tổn thương lành tính, có thể không gây triệu chứng nhưng cũng có khả năng làm yếu xương và dẫn đến gãy bệnh lý. X-quang là nền tảng đánh giá ban đầu; CT, sinh thiết hoặc các phương pháp khác chỉ được sử dụng khi hình ảnh và triệu chứng cần làm rõ. Người bệnh nên khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình nếu có đau kéo dài, sưng, biến dạng hoặc gãy xương sau chấn thương nhẹ.

Tài liệu tham khảo

  • [1] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 198
  • [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1217
  • [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1160
  • [4] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 895
  • [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4551
  • [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1217
  • [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1217
  • [8] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1160
  • [9] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1160

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Related Post