Phẫu thuật cắt xương chỉnh trục mâm chày (hay cắt xương chày chỉnh trục vùng khớp gối) là một can thiệp ngoại khoa quan trọng trong chuyên khoa Cơ xương khớp và Chấn thương chỉnh hình. Phương pháp này nhằm mục đích điều chỉnh lại trục chịu lực của chân, giảm áp lực lên vùng sụn khớp bị tổn thương, từ đó bảo tồn khớp gối và trì hoãn quá trình thoái hóa khớp.
Chỉ định của phẫu thuật cắt xương chỉnh trục mâm chày
Phương pháp phẫu thuật này thường được cân nhắc áp dụng cho các trường hợp cụ thể sau:
- Thoái hóa khớp gối một khoang: Phổ biến nhất là điều trị thoái hóa khớp gối khoang trong đi kèm với biến dạng vẹo trong (genu varum) [1] [6] [7]. Việc cắt xương giúp chuyển trục chịu lực từ khoang trong bị tổn thương sang khoang ngoài lành lặn hơn [1] [7].
- Biến dạng cấu trúc mâm chày: Phẫu thuật được chỉ định khi có sự lún sâu của mâm chày trong (như trong bệnh lý Blount) hoặc khi xuất hiện khuyết xương vùng đầu xương chày [4]. Việc can thiệp giúp tái tạo lại mặt phẳng ngang của mâm chày trong, kết hợp cắt xương sửa trục hành xương chày để khôi phục sự thẳng hàng giải phẫu [4].
- Phối hợp trong thay khớp gối: Kỹ thuật cắt xương mở góc phía trong (medial open-wedge) có thể được thực hiện kết hợp với phẫu thuật thay khớp gối toàn phần (TKA) nhằm khôi phục lại trục sinh lý của chi trước khi tiến hành đặt khớp nhân tạo [5].
Các kỹ thuật thực hiện phổ biến
Tùy thuộc vào tình trạng tổn thương và biến dạng xương của bệnh nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp tiếp cận phù hợp:
Cắt xương mở góc phía trong (Medial Open-Wedge Osteotomy)
Đây là kỹ thuật thường quy giúp khôi phục sự thẳng hàng sinh lý của khớp gối [5]. Sau khi thực hiện đường cắt xương chày, khoảng trống (khe hở) tạo ra do mở góc sẽ được lấp đầy bằng xương ghép [5].
Cố định bằng nẹp vít khóa vững chắc
Sự ra đời của các loại nẹp khóa chuyên dụng (như hệ thống TomoFix) đã mang lại giải pháp cố định bên trong vững chắc và bảo tồn mô mềm xung quanh [2] [8]. Phương pháp này giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ mất chỉnh sửa thứ phát sau mổ và hỗ trợ quá trình liền xương diễn ra thuận lợi hơn [2] [8].
Kỹ thuật tiếp cận mở rộng vùng mâm chày ngoài
Đối với các trường hợp gãy lún mâm chày ngoài phức tạp, bác sĩ có thể áp dụng đường mổ mở rộng Tscherne–Johnson [3] [9]. Kỹ thuật này đòi hỏi thực hiện các đường cắt xương ở phía trước và dưới lồi củ Gerdy để bộc lộ rõ vùng tổn thương dưới mâm chày, sau đó cố định lại bằng nẹp vít [10].
Biến chứng có thể gặp và lưu ý an toàn
Mặc dù mang lại hiệu quả cải thiện chức năng vận động cao, phẫu thuật cắt xương chỉnh trục mâm chày vẫn tiềm ẩn một số nguy cơ biến chứng cần được kiểm soát chặt chẽ:
- Biến chứng mạch máu và thần kinh: Đây là nhóm biến chứng đáng lưu ý nhất sau phẫu thuật chỉnh sửa vẹo trong, thường do tắc nghẽn mạch máu hoặc liệt dây thần kinh mác chung [4].
- Ảnh hưởng đến động mạch chày trước: Khi thực hiện chỉnh sửa vẹo trong, động mạch chày trước tại màng liên cốt có thể bị kéo căng; ngược lại, khi chỉnh sửa vẹo ngoài, động mạch này có nguy cơ bị chèn ép [4].
- Chậm liền xương hoặc mất chỉnh sửa: Dù các phương tiện cố định hiện đại đã giúp cải thiện độ ổn định, bệnh nhân vẫn cần tuân thủ lộ trình phục hồi chức năng và tái khám định kỳ để theo dõi sát sao quá trình liền xương [1] [2].
Kết luận
Phẫu thuật cắt xương chỉnh trục mâm chày là một giải pháp hiệu quả giúp bảo tồn khớp gối, giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân bị lệch trục chi hoặc thoái hóa khớp giai đoạn sớm [1] [4]. Để đạt được kết quả tối ưu, việc đánh giá kỹ lưỡng chỉ định lâm sàng và áp dụng các kỹ thuật cố định vững chắc là những yếu tố quyết định hàng đầu [8].
Tài liệu tham khảo
- [1] Osteotomies around the Knee, 1st Edition, 2008, trang 139
- [2] Osteotomies around the Knee, 1st Edition, 2008, trang 293
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 49
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1509
- [5] Osteotomies around the Knee, 1st Edition, 2008, trang 242
- [6] Osteotomies around the Knee, 1st Edition, 2008, trang 138
- [7] Osteotomies around the Knee, 1st Edition, 2008, trang 139
- [8] Osteotomies around the Knee, 1st Edition, 2008, trang 293
- [9] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 49
- [10] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 50