Phẫu thuật thay khớp gối nhân tạo là một trong những can thiệp ngoại khoa phổ biến giúp giảm đau và cải thiện vận động cho bệnh nhân thoái hóa khớp nặng [3] [5]. Trong nhiều thập kỷ, kỹ thuật gióng trục cơ học (Mechanical Alignment – MA) được xem là tiêu chuẩn vàng [5]. Tuy nhiên, phương pháp này thường bỏ qua sự khác biệt về cấu trúc giải phẫu của từng cá nhân, dẫn đến tỷ lệ người bệnh chưa thực sự hài lòng sau mổ vẫn còn hiện hữu [3] [5]. Để khắc phục hạn chế đó, phương pháp thay khớp gối gióng trục động học (Kinematic Alignment – KA) đã ra đời như một giải pháp cá nhân hóa tối ưu, giúp tái tạo lại khớp gối tự nhiên nhất cho người bệnh [1] [5].
Thay khớp gối gióng trục động học là gì?
Thay khớp gối gióng trục động học là kỹ thuật định vị và đặt các thành phần khớp nhân tạo nhằm khôi phục lại hình dạng giải phẫu và sự cân bằng mô mềm tự nhiên của người bệnh trước khi bị thoái hóa khớp [1] [4]. Khác với phương pháp gióng trục cơ học truyền thống vốn cố gắng đưa mọi khớp gối về một trục thẳng chuẩn hóa (vuông góc với trục cơ học của xương đùi và xương chày) [5], kỹ thuật gióng trục động học tôn trọng sự biến thiên giải phẫu riêng biệt của từng cá thể [1] [5].
Về mặt kỹ thuật, phương pháp này hướng tới việc tái tạo bề mặt khớp một cách chân thực nhất (“true resurfacing”) [6]. Độ dày của lát cắt xương cộng với độ hao hụt do lưỡi cưa và phần sụn bị mòn sẽ tương đương với độ dày của khớp nhân tạo được thay thế [6]. Nhờ đó, khớp gối mới có thể vận động hài hòa theo các trục động học tự nhiên của cơ thể [1] [6].
Ưu điểm vượt trội của phương pháp gióng trục động học
Kỹ thuật gióng trục động học mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người bệnh nhờ tính cá nhân hóa cao [1]:
- Bảo tồn cân bằng mô mềm tự nhiên: Bằng cách khôi phục lại đường khớp nguyên bản, kỹ thuật này giúp duy trì độ căng và độ lỏng lẻo sinh lý của các dây chằng quanh khớp mà không cần phải can thiệp giải phóng mô mềm quá mức [1] [10].
- Khả năng áp dụng rộng rãi: Phần lớn bệnh nhân thoái hóa khớp gối đều phù hợp với phương pháp này và phẫu thuật có thể thực hiện thành công với hầu hết các thiết kế khớp gối nguyên phát hiện nay [4].
- Cải thiện trải nghiệm vận động: Việc tái lập cơ sinh học tự nhiên giúp khớp gối nhân tạo vận động mượt mà hơn, giúp người bệnh nhanh chóng thích nghi và có cảm giác gần gũi nhất với khớp gối thật của mình [1] [5].
Nguyên lý kỹ thuật của thay khớp gối gióng trục động học
Để đạt được sự chính xác tối đa, quy trình thực hiện thay khớp gối gióng trục động học đòi hỏi sự hỗ trợ của các công cụ đo đạc và định vị chuyên biệt [2] [9].
Trong phẫu thuật thay khớp gối bán phần (unicompartmental knee arthroplasty – UKA), các bộ phận cấy ghép được đặt song song với trục hình trụ (trục gấp của xương chày) và vuông góc với trục xoay của xương chày [1]. Các trục động học này đóng vai trò quyết định hướng chuyển động của xương chày xung quanh xương đùi [1].
Hiện nay, các phẫu thuật viên có thể sử dụng thước đo cơ học (calipered measurements) để kiểm chứng độ dày lát cắt xương một cách chuẩn xác [2]. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ y học cũng cho phép ứng dụng các dụng cụ hỗ trợ cá nhân hóa, hệ thống định vị máy tính (CAS) và robot phẫu thuật (Robotics) để tối ưu hóa vị trí đặt khớp [9].
Những giới hạn và lưu ý lâm sàng
Mặc dù sở hữu nhiều ưu điểm, phương pháp gióng trục động học vẫn có những giới hạn nhất định cần được lưu ý:
- Sự khác biệt động học thực tế: Các nghiên cứu thực nghiệm (in vitro và in vivo) chỉ ra rằng các thiết kế khớp gối thông thường khi áp dụng kỹ thuật gióng trục động học vẫn có những sai lệch nhỏ về vị trí và hướng xoay so với khớp gối tự nhiên (ví dụ như xương chày có xu hướng dịch chuyển ra trước hoặc ra sau nhiều hơn ở các góc gấp khác nhau) [7] [8]. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục cải tiến thiết kế khớp gối nhân tạo để tương thích tốt hơn với kỹ thuật này [7] [8].
- Khó khăn với biến dạng nặng: Đối với các trường hợp khớp gối bị biến dạng nghiêm trọng, khuyết hổng xương lớn, co rút nặng hoặc mất vững do viêm khớp dạng thấp hoặc chấn thương cũ, việc chỉ dựa vào cân bằng mô mềm tự nhiên là cực kỳ khó khăn [10]. Những trường hợp này thường đòi hỏi phải sử dụng các loại khớp gối có tính chất giữ vững cơ học cao hơn [10].
- Vai trò của dây chằng bên trong (MCL): Việc duy trì sức căng phù hợp của dây chằng bên trong là điều kiện tiên quyết để khôi phục động học khớp gối bình thường [10].
Kết luận
Phương pháp thay khớp gối gióng trục động học đại diện cho xu hướng cá nhân hóa trong chấn thương chỉnh hình hiện đại [1] [5]. Bằng cách tôn trọng giải phẫu tự nhiên của từng bệnh nhân, kỹ thuật này hứa hẹn mang lại khớp gối nhân tạo hoạt động sinh lý và bền vững hơn [1] [6]. Tuy nhiên, để đạt được kết quả tối ưu, người bệnh cần được thăm khám kỹ lưỡng bởi các bác sĩ chuyên khoa để đánh giá mức độ phù hợp của khớp gối trước khi tiến hành phẫu thuật [10].
Tài liệu tham khảo
- [1] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 119
- [2] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 13
- [3] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 170
- [4] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 179
- [5] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 118
- [6] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 119
- [7] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 76
- [8] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 77
- [9] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 13
- [10] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 170