Sau phẫu thuật thay khớp gối, một số người có thể bị cứng khớp và hạn chế biên độ vận động, đặc biệt là khó gập gối. Gỡ dính khớp gối bằng phẫu thuật dưới gây mê, thường gọi là manipulation under anesthesia (MUA), là một lựa chọn có thể được bác sĩ cân nhắc khi các biện pháp phục hồi vận động không đạt mục tiêu. Tuy nhiên, MUA không phải lựa chọn đầu tiên cho mọi trường hợp và cần được quyết định sau khi đánh giá nguyên nhân cứng khớp.
Gỡ dính khớp gối bằng phẫu thuật dưới gây mê là gì?
MUA là thủ thuật trong đó khớp gối được vận động dưới tình trạng gây mê, nhằm cải thiện tình trạng mất tầm vận động do cứng khớp. Tài liệu về thay khớp gối gợi ý rằng khi bệnh nhân bị hạn chế vận động, bác sĩ cần xem lại hồ sơ phẫu thuật và các thông số liên quan đến vị trí đường khớp, trước khi lựa chọn phương án điều trị [1].
Trong phạm vi tài liệu được cung cấp, MUA được mô tả chủ yếu ở bệnh nhân thay khớp gối toàn phần theo kỹ thuật căn chỉnh động học có đo kiểm. Vì vậy, không nên áp dụng các nhận định về hiệu quả và thời điểm dưới đây cho mọi loại thay khớp hoặc mọi nguyên nhân cứng gối.
Khi nào MUA có thể được cân nhắc sau thay khớp gối?
Thông thường, bác sĩ có thể cân nhắc MUA khi tình trạng giảm gập hoặc duỗi gối vẫn tồn tại dù người bệnh đã thực hiện các bài tập kéo giãn phù hợp. Tài liệu nhấn mạnh trình tự: bắt đầu bằng bài tập chủ động tại nhà, sau đó mới xem xét MUA nếu hạn chế vận động không cải thiện [1].
Ở nhóm thay khớp gối theo kỹ thuật căn chỉnh động học được đề cập, mất khả năng gập gối là dạng cứng khớp thường gặp hơn so với mất duỗi; mất duỗi được mô tả là khá hiếm [3]. Dù vậy, mức độ hạn chế vận động, diễn tiến sau mổ và nguyên nhân cụ thể cần được bác sĩ đánh giá riêng cho từng người.
Vai trò của bài tập kéo giãn trước MUA
Bài tập tự thực hiện gồm kéo giãn gập và duỗi gối theo hướng dẫn của bác sĩ. Nguồn tài liệu cho biết phương pháp này có thể được ưu tiên trước khi chuyển sang MUA; trong một số trường hợp, người bệnh cảm thấy vật lý trị liệu chính thức quá mạnh và gây đau nên việc tập được hướng dẫn, kiểm soát tại nhà có thể phù hợp hơn [1].
- Người bệnh cần được hướng dẫn đúng kỹ thuật và mức độ vận động.
- Không nên tự cố bẻ hoặc dùng lực mạnh lên khớp gối.
- Việc tập luyện và tiến độ cải thiện cần được theo dõi bởi ê-kíp điều trị.
MUA sớm hay muộn sau thay khớp gối?
Thời điểm MUA phụ thuộc vào loại phẫu thuật, nguyên nhân cứng khớp và đánh giá của bác sĩ. Trong kinh nghiệm 10 năm được trích dẫn ở tài liệu về thay khớp gối căn chỉnh động học, MUA thực hiện trong vòng 6 tuần sau mổ và MUA muộn đến một năm hoặc hơn đều được báo cáo là có thể cải thiện vận động trong nhóm bệnh nhân này [3]. Đây là kinh nghiệm của một nhóm tác giả trong bối cảnh kỹ thuật cụ thể, không phải quy tắc áp dụng chung cho mọi bệnh nhân.
Do đó, người bệnh không nên tự quyết định chờ đợi hoặc yêu cầu MUA chỉ dựa trên mốc thời gian. Bác sĩ cần xem xét diễn tiến biên độ vận động, kết quả thăm khám, hồ sơ phẫu thuật và khả năng có nguyên nhân cơ học khác.
Rủi ro và các lựa chọn khác
MUA cần được thực hiện thận trọng vì thao tác vận động khớp dưới gây mê có thể liên quan đến nguy cơ gãy xương hoặc tổn thương gân; tài liệu phẫu thuật chỉnh hình cũng nhấn mạnh việc giảm lực và thao tác thận trọng để hạn chế các biến chứng này [2]. Thông tin cụ thể về nguy cơ của từng người, phương pháp gây mê và chăm sóc sau thủ thuật cần được trao đổi trực tiếp với bác sĩ.
Cứng khớp sau can thiệp trong khớp có thể liên quan đến xơ hóa quanh khớp. Trong một số trường hợp, nội soi giải phóng dính, đơn độc hoặc kết hợp với phương pháp mổ mở, có thể được cân nhắc để khôi phục tầm vận động; MUA cũng chỉ là một trong các lựa chọn điều trị [2]. Lựa chọn nào phù hợp phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ cứng và tình trạng cấu trúc khớp.
Kết luận
Gỡ dính khớp gối bằng phẫu thuật dưới gây mê (MUA) sau thay khớp có thể được xem xét khi hạn chế vận động kéo dài và không đáp ứng với bài tập kéo giãn được hướng dẫn. Tài liệu hiện có hỗ trợ vai trò của bài tập trước MUA và cho thấy thời điểm thực hiện có thể khác nhau trong một nhóm kỹ thuật thay khớp cụ thể [1], [3]. Vì MUA có nguy cơ tổn thương xương hoặc gân, người bệnh nên được khám và đánh giá nguyên nhân cứng khớp trước khi lựa chọn thủ thuật [2].
Tài liệu tham khảo
- [1] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 131
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 589
- [3] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 131