Sau phẫu thuật khớp háng hoặc điều trị trật khớp háng, việc đi vệ sinh và ngồi xổm có thể khiến người bệnh vô tình đưa khớp vào tư thế không an toàn. Cách tránh trật khớp háng khi đi vệ sinh hoặc ngồi xổm phụ thuộc vào hướng trật khớp, độ vững của khớp sau mổ và hướng tiếp cận phẫu thuật; vì vậy, hướng dẫn cụ thể của bác sĩ phẫu thuật luôn được ưu tiên [1].
Cách tránh trật khớp háng khi đi vệ sinh
Với người có nguy cơ trật khớp háng ra sau, các biện pháp phòng ngừa thường tập trung vào việc hạn chế gấp háng quá mức và xoay trong. Tài liệu chuyên môn nêu giới hạn gấp háng thường nằm trong khoảng 60–90 độ, đồng thời giữ chân ở tư thế xoay trung tính; mức hạn chế có thể nghiêm ngặt hơn nếu khớp kém vững [1]. Vì vậy, bồn cầu thấp hoặc tư thế ngồi khiến đầu gối cao hơn hông có thể làm người bệnh phải gấp háng nhiều hơn và không phù hợp trong giai đoạn đầu.
- Ưu tiên bệ ngồi toilet nâng cao: bệ nâng giúp giảm độ gấp của háng khi ngồi xuống và đứng lên. Sau phẫu thuật, tài liệu cũng đề cập đến việc sử dụng bệ toilet nâng cao khi người bệnh đã đi lại đủ xa để tới nhà vệ sinh có người giám sát [4].
- Cân nhắc ghế bô cạnh giường: dụng cụ này có thể được dùng tạm thời khi người bệnh chưa đi lại an toàn hoặc chưa thể vào nhà vệ sinh thuận lợi [4].
- Không cúi gập người sâu về phía trước: khi ngồi xuống hoặc đứng lên, nên có điểm tựa chắc chắn và tránh dùng tư thế khiến háng gấp sâu. Không nên tự cố với tay xuống sàn nếu điều đó làm thân người và háng gập quá mức.
- Nhờ người hỗ trợ trong thời gian đầu: việc đi lại đến nhà vệ sinh nên được giám sát cho đến khi người bệnh có thể di chuyển ổn định theo hướng dẫn phục hồi chức năng [4].
Vì sao nên tránh ngồi xổm?
Ngồi xổm thường làm khớp háng gấp nhiều hơn so với ngồi trên bệ cao. Với người đang được áp dụng phòng ngừa trật khớp ra sau, động tác này có thể đi ngược với mục tiêu hạn chế gấp háng. Tuy nhiên, các đoạn tài liệu được cung cấp không đưa ra một mốc thời gian chung cho việc trở lại ngồi xổm, cũng không mô tả một bài kiểm tra an toàn áp dụng cho mọi người bệnh. Do đó, không nên tự xác định thời điểm ngồi xổm trở lại chỉ dựa vào cảm giác hết đau.
Trong giai đoạn còn phải tuân thủ “hip precautions”, nên thay thế ngồi xổm bằng các lựa chọn ít gấp háng hơn, chẳng hạn sử dụng ghế cao hoặc thiết bị hỗ trợ phù hợp. Các dụng cụ hỗ trợ sinh hoạt và hướng dẫn của chuyên viên hoạt động trị liệu có thể giúp người bệnh mặc quần áo, đi giày, nhặt đồ và thực hiện hoạt động hằng ngày an toàn hơn [2].
Hướng dẫn tư thế còn tùy hướng trật khớp
Không phải mọi trường hợp đều áp dụng cùng một bộ hạn chế vận động. Với trật khớp ra sau, cần đặc biệt lưu ý hạn chế gấp háng và xoay trong. Ngược lại, trật khớp ra trước thường cần hạn chế xoay ngoài và duỗi háng [1]. Vì vậy, người bệnh không nên tự áp dụng hướng dẫn dành cho trật khớp ra sau nếu bác sĩ xác định tổn thương thuộc hướng ra trước.
Tư thế chi cũng có thể gợi ý hướng trật khớp. Tài liệu mô tả trật khớp ra sau thường đi kèm tư thế chân gấp, khép và xoay trong; mọi cử động khớp háng, đặc biệt cố gắng duỗi hoặc xoay ngoài, có thể gây đau dữ dội [3]. Nếu xuất hiện đau đột ngột dữ dội hoặc tư thế chân bất thường sau một động tác ngồi, đứng hay đi lại, người bệnh không nên cố tự nắn chỉnh hoặc tiếp tục vận động; cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
Những điểm cần nhớ
- Hỏi bác sĩ chính xác giới hạn gấp, dạng, xoay và thời gian phải tuân thủ sau mổ.
- Dùng bệ toilet nâng cao hoặc ghế bô cạnh giường nếu được chỉ định.
- Tránh bồn cầu thấp, ngồi xổm và cúi gập sâu khi chưa được cho phép.
- Giữ lối đi đến nhà vệ sinh thông thoáng và nhờ người giám sát trong giai đoạn đi lại chưa vững.
- Không tự nắn khớp hoặc cố đi tiếp khi đau dữ dội và có dấu hiệu bất thường.
Kết luận
Để giảm nguy cơ trật khớp háng khi đi vệ sinh, người bệnh sau phẫu thuật nên ưu tiên bệ toilet nâng cao, tránh ngồi xổm và hạn chế tư thế gấp háng sâu. Dù vậy, mức giới hạn vận động phải được cá thể hóa theo hướng trật khớp, độ vững của khớp và đánh giá của phẫu thuật viên [1]. Các tài liệu được cung cấp chủ yếu đề cập giai đoạn sau phẫu thuật, vì vậy người chưa từng phẫu thuật nhưng lo ngại trật khớp cần được khám để xác định nguyên nhân và hướng dẫn phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2622
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 365
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 2569
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 365