Khớp gối nhân tạo loại động học (Kinematic) và cơ học (Mechanical) là hai triết lý căn chỉnh thành phần trong phẫu thuật thay khớp gối toàn phần. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở mốc tham chiếu: phương pháp cơ học ưu tiên các trục cơ học và cách đặt thành phần có tính hệ thống, còn phương pháp động học cố gắng tôn trọng giải phẫu riêng cùng cân bằng dây chằng của từng người bệnh [2], [6].
Khớp gối nhân tạo Mechanical là gì?
Mechanical alignment (MA), hay căn chỉnh cơ học, được sử dụng rộng rãi trong nhiều thập kỷ. Theo cách tiếp cận này, các thành phần khớp gối thường được đặt theo một định hướng có hệ thống, vuông góc với các trục cơ học của xương đùi và xương chày; độ dốc mâm chày cũng có thể được thiết lập theo một giá trị đồng nhất cho nhiều người bệnh [6].
Ưu điểm về mặt nguyên tắc của MA là tạo ra quy trình có tính lặp lại và dễ chuẩn hóa hơn. Tuy nhiên, tài liệu cho biết cách đặt này có thể làm thay đổi giải phẫu và sự cân bằng mô mềm sinh lý vốn có của từng khớp gối [6]. Vì vậy, một đường khớp hoặc vị trí thành phần được xem là “đúng” theo trục cơ học chưa chắc phản ánh hoàn toàn hình dạng tự nhiên của khớp gối trước khi bị thoái hóa.
Khớp gối nhân tạo Kinematic khác Mechanical ra sao?
Kinematic alignment (KA), hay căn chỉnh động học, sử dụng bề mặt khớp và độ căng dây chằng của chính người bệnh làm cơ sở tham chiếu thay vì chỉ dựa vào các trục cơ học [2]. Mục tiêu của phương pháp này là tái tạo gần hơn giải phẫu trước thoái hóa và cân bằng mô mềm riêng của khớp gối, nên được xem là một hướng tiếp cận cá thể hóa và sinh lý hơn [1], [6].
Trong KA, vị trí của thành phần có thể dẫn đến hình ảnh khác với tiêu chuẩn thường dùng khi đánh giá MA. Tài liệu mô tả rằng ở nhiều người bệnh, thành phần đùi có thể ở tư thế valgus, thành phần chày ở tư thế varus và đường khớp có thể chếch so với cách nhìn dựa trên trục cơ học [2]. Điều này không nên tự động được diễn giải là sai lệch, bởi việc đọc phim sau mổ cần đặt trong bối cảnh triết lý căn chỉnh đã được lựa chọn.
So sánh theo các tiêu chí chính
- Mốc tham chiếu: MA dựa chủ yếu vào các trục cơ học; KA dựa vào giải phẫu khớp, bề mặt khớp và độ căng dây chằng của từng cá nhân [2], [6].
- Mục tiêu: MA hướng đến định hướng thành phần có tính hệ thống; KA hướng đến phục hồi hình thái và chuyển động gần với khớp gối trước thoái hóa [1], [6].
- Cân bằng mô mềm: tài liệu về KA nhấn mạnh việc hạn chế thay đổi không cần thiết đối với cân bằng dây chằng, trong khi MA có thể làm thay đổi cân bằng mô mềm khi đưa khớp về một định hướng cơ học đồng nhất [5], [6].
- Đánh giá sau mổ: phim X-quang vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng cách diễn giải cần phù hợp với triết lý KA hoặc MA. Hình ảnh “lệch” theo tiêu chuẩn MA có thể là chủ đích trong KA [2], [7].
KA có làm vận động gần tự nhiên hơn không?
Một số dữ liệu được tổng hợp trong tài liệu cho thấy sau thay khớp gối theo KA, tải ở khoang trong có thể thấp hơn và gần với kiểu tải bình thường hơn so với MA [3]. Tài liệu cũng mô tả động học khớp bánh chè–đùi sau KA gần với trạng thái trước thoái hóa hơn, do phương pháp này hạn chế làm biến dạng hệ thống duỗi và cố gắng khôi phục góc Q vốn có [8].
Tuy vậy, không nên xem đây là bằng chứng rằng KA luôn tốt hơn hoặc phù hợp cho mọi trường hợp. Một nghiên cứu tiến cứu, ngẫu nhiên được trích dẫn trong nguồn không ghi nhận khác biệt giữa kỹ thuật động học dùng bộ dụng cụ tùy chỉnh và kỹ thuật theo trục cơ học có hỗ trợ máy tính; chính tài liệu cũng nhấn mạnh rằng một nghiên cứu đơn lẻ chưa thể quyết định toàn bộ tranh luận [4]. Vì thế, kết quả còn phụ thuộc vào kỹ thuật cụ thể, dụng cụ, kinh nghiệm phẫu thuật viên và đặc điểm giải phẫu từng người bệnh.
Người bệnh nên hiểu gì khi trao đổi với bác sĩ?
“Kinematic” và “Mechanical” không chỉ là tên của hai loại vật liệu hay hai mẫu khớp nhân tạo, mà chủ yếu mô tả cách bác sĩ căn chỉnh các thành phần. Khi tư vấn, người bệnh có thể hỏi phương pháp nào được đề xuất, mốc giải phẫu nào sẽ được sử dụng, phim sau mổ sẽ được đánh giá theo tiêu chuẩn nào và mục tiêu cân bằng mô mềm là gì. Việc lựa chọn cần dựa trên đánh giá lâm sàng, hình ảnh học và kế hoạch phẫu thuật cụ thể; các tài liệu được cung cấp không đủ để đưa ra chỉ định riêng cho từng cá nhân.
Kết luận
Mechanical alignment ưu tiên sự chuẩn hóa theo trục cơ học, còn Kinematic alignment hướng đến phục hồi giải phẫu và động học cá thể hóa hơn. KA có các dữ liệu cho thấy tải khoang trong và vận động bánh chè–đùi có thể gần với tự nhiên hơn, nhưng bằng chứng không đồng nhất và không cho phép khẳng định một phương pháp phù hợp cho tất cả. Điều quan trọng là hiểu rõ mục tiêu căn chỉnh và trao đổi trực tiếp với bác sĩ thay khớp gối.
Tài liệu tham khảo
- [1] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 119
- [2] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 326
- [3] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 33
- [4] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 19
- [5] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 29
- [6] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 118
- [7] Personalized Hip and Knee Joint Replacement, 1st Edition, 2020, trang 326
- [8] Calipered Kinematically aligned Total Knee Arthroplasty, 1st Edition, 2021, trang 33