Gai xương gót chân thường được phát hiện trên phim X-quang khi người bệnh bị đau ở lòng bàn chân. Tuy nhiên, sự xuất hiện của gai không đồng nghĩa đây là nguyên nhân trực tiếp gây đau. Tài liệu chuyên môn ghi nhận kích thước và hình dạng gai gót không tương quan rõ với mức độ triệu chứng; gai được thấy ở khoảng 50% người bệnh có đau gót chân [2]. Vì vậy, mục tiêu chính là xác định nguồn đau và ưu tiên các biện pháp giảm tải, kiểm soát viêm đau trước khi cân nhắc can thiệp.
Gai xương gót chân gây đau như thế nào?
Đau lòng bàn chân thường liên quan đến vùng bám của cân gan chân ở mặt dưới củ gót, thay vì chỉ do phần xương nhô ra. Biểu hiện điển hình là đau dưới gót khi bước những bước đầu tiên vào buổi sáng hoặc sau một thời gian ngồi lâu. Sau vài bước, cơn đau có thể giảm; về cuối ngày, người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, thường dễ chịu hơn khi không chịu trọng lượng [2].
Khám lâm sàng thường phát hiện điểm đau khu trú ở phía trong dưới củ gót, đôi khi kèm sưng nhẹ hoặc đỏ da [2]. Một số trường hợp đau gót có thể liên quan đến thần kinh, với cảm giác đau lan dọc đường đi của nhánh thần kinh gan chân ngoài; kiểu đau này cần được phân biệt với đau khu trú tại điểm bám cân gan chân [3].
Cách giảm đau gai xương gót chân bằng điều trị bảo tồn
1. Giảm áp lực lên vùng gót
Miếng đệm gót hoặc dụng cụ chỉnh hình có thể được sử dụng để giảm tải tại vùng đau. Với đau do tổn thương lớp đệm gót sau chấn thương, tài liệu ghi nhận đệm gót là lựa chọn hỗ trợ chủ yếu; hiện không có phương pháp hiệu quả nào khác được nêu cho tình trạng đau lớp đệm gót mạn tính [1].
Người bệnh cũng nên lựa chọn giày có khả năng nâng đỡ phù hợp và tránh các hoạt động làm cơn đau tăng rõ. Dụng cụ chỉnh hình, nẹp ban đêm và các bài kéo giãn cân gan chân là những phương án điều trị không phẫu thuật đã được báo cáo có thể giúp giảm triệu chứng ở người bị đau gót liên quan đến cân gan chân [6].
2. Kéo giãn và hỗ trợ chức năng
Các chương trình kéo giãn cân gan chân có hướng dẫn có thể được cân nhắc. Tình trạng hạn chế gấp mu bàn chân và co rút cơ bụng chân có liên quan đến đau gót gan chân; tuy nhiên, tài liệu cũng lưu ý kéo dài gân gót quá mức có thể tạo ra tình trạng quá tải gót khó kiểm soát [5]. Vì vậy, bài tập nên được lựa chọn và thực hiện đúng kỹ thuật, đặc biệt khi người bệnh có bệnh nền hoặc đau kéo dài.
3. Thuốc và các phương pháp không phẫu thuật khác
Thuốc chống viêm không steroid dạng uống, tiêm tại chỗ, liệu pháp sóng xung kích ngoài cơ thể và laser năng lượng thấp đều được đề cập như những lựa chọn đã có báo cáo giúp giảm triệu chứng đau gót liên quan đến cân gan chân [6]. Việc dùng thuốc cần được bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá dựa trên bệnh nền, thuốc đang sử dụng và nguy cơ tác dụng không mong muốn.
Khi nào cần cân nhắc phẫu thuật?
Phần lớn đau gót liên quan đến cân gan chân được xử trí không phẫu thuật; tài liệu Campbell ghi nhận phẫu thuật cho tình trạng này là rất hiếm [6]. Do đó, không nên chỉ dựa vào hình ảnh gai xương trên X-quang để quyết định mổ. Nếu đau dai dẳng, tái phát hoặc có biểu hiện không điển hình, bác sĩ có thể đánh giá thêm các tổn thương khác. MRI có thể giúp phát hiện rách cân gan chân, phù xương gót hoặc tổn thương chiếm chỗ, dù không phải lúc nào cũng làm thay đổi hướng điều trị [6].
Trong một số trường hợp đau dai dẳng, phẫu thuật có thể bao gồm giải phóng một phần cân gan chân, xử trí chèn ép thần kinh hoặc lấy gai gót; các kỹ thuật này cần được cân nhắc theo nguyên nhân đau cụ thể, không chỉ theo sự hiện diện của gai [4]. Nếu gai xương phát triển sau gãy xương gót và gây đau do điểm tỳ, phẫu thuật lấy phần xương nhô có thể được xem xét khi đệm gót và các biện pháp không phẫu thuật không cải thiện triệu chứng [1].
Kết luận
Gai xương gót chân không phải lúc nào cũng là thủ phạm gây đau. Hướng tiếp cận thường bắt đầu bằng giảm tải, đệm hoặc chỉnh hình bàn chân, kéo giãn phù hợp và các biện pháp điều trị không phẫu thuật. Khi đau kéo dài, đau lan theo đường thần kinh hoặc không giống biểu hiện thông thường, người bệnh nên được khám cơ xương khớp để xác định nguyên nhân trước khi cân nhắc phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3446
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4904
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4904
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4905
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4904
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4905