Gãy mỏm khuỷu là tổn thương có thể ảnh hưởng đến mặt khớp và khả năng duỗi khuỷu. Khi ổ gãy gây mất duỗi, không còn tương hợp mặt khớp, tổn thương phần mềm hoặc là gãy hở, phẫu thuật có thể được chỉ định. Mục tiêu chính là phục hồi giải phẫu mặt khớp và tạo điều kiện vận động sớm để hạn chế nguy cơ thoái hóa khớp cũng như cứng khuỷu [1].
Tùy kiểu gãy, mức độ phân mảnh, chất lượng xương và nhu cầu vận động của người bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc néo ép dây thép, cố định bằng vít nội tủy, nẹp vít hoặc cắt bỏ mảnh gãy kết hợp tiến triển gân cơ tam đầu [1]. Không có một phương pháp phù hợp cho mọi trường hợp; lựa chọn cuối cùng cần dựa trên hình ảnh tổn thương và đánh giá trực tiếp của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.
Gãy mỏm khuỷu khi nào cần kết hợp xương?
Các chỉ định phẫu thuật được tài liệu nêu gồm:
- Mất khả năng duỗi khuỷu do cơ chế duỗi bị ảnh hưởng hoặc do ổ gãy không vững.
- Mất tương hợp mặt khớp, nghĩa là bề mặt khớp không còn được đưa về vị trí giải phẫu phù hợp.
- Tổn thương phần mềm cần được xử trí đồng thời.
- Gãy hở, khi ổ gãy thông với môi trường bên ngoài.
Trong phẫu thuật, việc nắn chỉnh chính xác mặt khớp và cho phép vận động tầm vận động sớm là những nguyên tắc quan trọng. Tuy nhiên, thời điểm và mức độ vận động sau mổ không nên tự quyết định mà cần tuân theo kế hoạch của phẫu thuật viên.
Các phương pháp kết hợp xương gãy mỏm khuỷu
1. Néo ép dây thép
Néo ép dây thép, thường gọi là tension band wiring, thường được dành cho các đường gãy đơn giản, ngang. Kỹ thuật này nhằm chuyển lực căng thành lực ép tại bề mặt khớp, qua đó hỗ trợ giữ ổ gãy sau khi nắn chỉnh [1].
Đây là phương pháp tương đối đơn giản, chi phí thấp và có kết quả lâm sàng đã được ghi nhận trong nhóm gãy mỏm khuỷu ngang đơn giản trong khớp [1]. Tuy vậy, việc lựa chọn không chỉ dựa vào tính đơn giản của kỹ thuật mà còn phụ thuộc vào hình thái ổ gãy và khả năng duy trì vững sau cố định. Khi tính cả chi phí tháo phương tiện kết hợp xương, néo ép dây thép vẫn được ghi nhận là lựa chọn có hiệu quả về chi phí so với nẹp [1].
2. Cố định bằng vít nội tủy
Vít nội tủy có thể được cân nhắc trong các ổ gãy vững. Một vít đường kính lớn được mô tả như một cấu hình có biên dạng thấp, đồng thời cho thấy khoảng há ổ gãy ít hơn so với néo ép dây thép trong các nghiên cứu trên tử thi [2]. Ở một số trường hợp gãy không di lệch, cố định nội tủy có thể cho phép bắt đầu vận động sớm [2].
Tài liệu cũng lưu ý rằng dữ liệu lâm sàng về cố định nội tủy còn hạn chế. Vì vậy, không nên xem đây là phương án mặc định cho mọi người bệnh. Bác sĩ cần đánh giá độ vững, đường gãy và khả năng kiểm soát mảnh gãy trước khi lựa chọn.
3. Nẹp vít
Nẹp vít là một trong các lựa chọn cố định phẫu thuật của gãy mỏm khuỷu [1]. Phương pháp này có thể được cân nhắc khi hình thái gãy không còn đơn giản hoặc cần một cấu hình cố định phù hợp hơn với đặc điểm ổ gãy. Tuy nhiên, các đoạn tài liệu được cung cấp không trình bày đầy đủ tiêu chí lựa chọn loại nẹp, kỹ thuật đặt nẹp hay so sánh kết quả giữa từng thiết kế nẹp. Do đó, không thể kết luận một loại nẹp cụ thể là tối ưu cho tất cả trường hợp.
4. Cắt bỏ mảnh gãy và tiến triển gân cơ tam đầu
Trong một số tình huống được lựa chọn, phương án cắt bỏ mảnh gãy kết hợp tiến triển gân cơ tam đầu cũng thuộc nhóm giải pháp phẫu thuật được đề cập [1]. Đây không phải là lựa chọn có thể áp dụng rộng rãi cho mọi kiểu gãy, bởi chỉ định phụ thuộc vào kích thước, khả năng phục hồi của mảnh gãy và yêu cầu chức năng của người bệnh.
Điểm cần cân nhắc trước khi chọn phương pháp
- Kiểu đường gãy: gãy ngang đơn giản khác với gãy nhiều mảnh hoặc mất vững.
- Tương hợp mặt khớp: mức độ sai lệch quyết định yêu cầu nắn chỉnh và cố định.
- Tình trạng phần mềm: gãy hở hoặc phần mềm bị tổn thương cần được đánh giá riêng.
- Nhu cầu chức năng: yêu cầu vận động của người bệnh có thể ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.
- Khả năng vận động sớm: mục tiêu của cố định là duy trì sự ổn định cần thiết để phục hồi tầm vận động theo chỉ định chuyên môn [1].
Kết luận
Các phương pháp kết hợp xương gãy mỏm khuỷu gồm néo ép dây thép, vít nội tủy, nẹp vít và trong trường hợp chọn lọc là cắt bỏ mảnh gãy kèm tiến triển gân cơ tam đầu. Néo ép dây thép phù hợp điển hình với gãy ngang đơn giản; vít nội tủy có thể được cân nhắc ở ổ gãy vững nhưng dữ liệu lâm sàng còn hạn chế [1], [2]. Quyết định điều trị cần dựa trên hình ảnh, độ vững của ổ gãy, tình trạng phần mềm và mục tiêu chức năng, thay vì chỉ dựa vào tên phương pháp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1726
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1726