Đặc điểm dịch tễ học và tầm quan trọng của chẩn đoán sớm
Trật khớp khuỷu tay cấp tính ở trẻ em là một chấn thương đặc biệt, chiếm khoảng 5% tất cả các chấn thương khuỷu tay ở trẻ em [1]. Mặc dù tỷ lệ này thấp hơn so với người lớn (khoảng 20% trật khớp liên quan đến gãy xương), nhưng mức độ nghiêm trọng của tổn thương thường cao hơn do sự phức tạp của cấu trúc giải phẫu và nguy cơ tổn thương thần kinh mạch máu tiềm ẩn [3]. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu lâm sàng là yếu tố then chốt để can thiệp kịp thời, tránh các biến chứng như cứng khớp hoặc mất chức năng vận động.
Dấu hiệu lâm sàng: Khi nào cần nghi ngờ trật khớp?
Trẻ em dưới 10 tuổi bị trật khớp khuỷu tay thường có biểu hiện sưng nề rõ rệt và giới hạn phạm vi vận động, ngay cả khi hình ảnh X-quang ban đầu không cho thấy gãy xương [2]. Các tổn thương này đôi khi được gọi là các tổn thương TRASH (The Radiographic Appearance Seemed Harmless – Hình ảnh X-quang dường như vô hại), đại diện cho các tổn thương nội khớp xương sụn liên quan đến trẻ em dưới 10 tuổi bị chấn thương năng lượng cao [2]. Trong những trường hợp này, trật khớp có thể đã tự động được giảm nhưng vẫn còn mảnh vỡ xương sụn bị kẹt trong khớp, dẫn đến tình trạng không ổn định sau khi giảm khớp đơn thuần.
Đối với trẻ em dưới 2 tuổi, nếu X-quang cho thấy sự dịch chuyển hậu bên trong của bán nguyệt và xương trụ so với đầu dưới xương cánh tay cùng với sụn sinh lý chưa tạo xương, cần phải nghi ngờ tổn thương liên quan đến sụn sinh lý [2]. Việc sử dụng siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) là các công cụ chẩn đoán bổ sung quan trọng để xác định các tổn thương này mà X-quang thông thường có thể bỏ sót [2].
Nguyên tắc sơ cứu và giảm khớp
Một trật khớp khuỷu tay cấp tính ở trẻ em hầu như luôn có thể được giảm bằng phương pháp kín (không phẫu thuật) [3]. Mục tiêu của điều trị ban đầu là khôi phục vị trí khớp và bắt đầu các bài tập vận động sớm trong vòng 2 tuần sau khi chấn thương để phòng ngừa cứng khớp [3]. Tuy nhiên, trước khi tiến hành bất kỳ thủ thuật nào, việc kiểm tra thần kinh mạch máu một cách cẩn thận trước và sau khi giảm khớp (cả kín lẫn hở) là bắt buộc để đảm bảo an toàn cho dây thần kinh hoặc mạch máu [5].
Khi nào cần can thiệp phẫu thuật?
Việc phẫu thuật có thể được cân nhắc trong các trường hợp cụ thể như mảnh vỡ nội khớp bị kẹt (ví dụ: gãy xương đầu đốt bên trong hoặc cổ bán nguyệt), trật khớp hở, hoặc chấn thương khuỷu tay liên quan khác cần phải phẫu thuật cắt ghép [5]. Đối với trẻ em dưới 10 tuổi có tổn thương phức tạp, phẫu thuật ổn định bằng arthroscope có thể được xem xét như một lựa chọn thay thế cho những bệnh nhân đã được điều trị không phẫu thuật nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì vị trí khớp [3]. Một nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân với khớp khuỷu tay không ổn định được điều trị không phẫu thuật có ít triệu chứng hơn so với những người được phẫu thuật tái tạo dây chằng [3].
Biến chứng và theo dõi sau điều trị
Mặc dù trật khớp đơn giản hiếm khi dẫn đến mất ổn định hoặc cứng khớp muộn, nhưng cứng khớp và mất vận động (đặc biệt là duỗi) vẫn là biến chứng phổ biến nhất, đặc biệt ở trẻ em thiếu niên [5]. Các biến chứng hiếm gặp hơn bao gồm trật khớp tái phát, viêm xương hóa cơ (myositis ossificans) và tổn thương thần kinh mạch máu [5]. Việc theo dõi chức năng vận động của bàn tay cũng rất quan trọng vì cảm giác trong bàn tay đóng vai trò then chốt trong việc xác định tiên lượng sau phẫu thuật [4].
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1794
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 756
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3798
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4353
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1795