Viêm bao hoạt dịch khớp gối là tình trạng bao hoạt dịch quanh các cấu trúc của gối bị kích thích, giãn hoặc viêm, có thể gây sưng và đau khu trú. Tài liệu được cung cấp tập trung chủ yếu vào viêm bao trước xương bánh chè, bao dưới bánh chè và bao cạnh dây chằng bên; vì vậy, nội dung dưới đây không thay thế chẩn đoán cho mọi nguyên nhân đau hoặc sưng khớp gối.
Viêm bao hoạt dịch khớp gối là gì?
Quanh khớp gối có nhiều bao hoạt dịch giúp giảm ma sát giữa gân, dây chằng, xương và các mô lân cận. Khi bao này bị tác động bởi chấn thương, những va chạm lặp lại hoặc nhiễm trùng, người bệnh có thể xuất hiện khối sưng và điểm đau tương ứng với vị trí bao bị ảnh hưởng.
Ví dụ, viêm bao trước xương bánh chè có thể xảy ra sau một cú ngã đập trực tiếp vào bánh chè hoặc do các chấn thương nhẹ lặp đi lặp lại. Tình trạng này từng được mô tả ở những hoạt động phải quỳ nhiều và trong các môn thể thao đối kháng [1][3]. Viêm bao dưới bánh chè có thể tạo vùng sưng mềm ở phía dưới dây chằng bánh chè; khi có nhiễm trùng, biểu hiện có thể gần giống một số bệnh lý nghiêm trọng hơn quanh khớp gối [4].
Nguyên nhân thường gặp
- Chấn thương trực tiếp: chẳng hạn ngã đập vào mặt trước gối, làm bao trước bánh chè bị kích thích [1].
- Vi chấn thương lặp lại: các hoạt động tạo áp lực hoặc cọ xát kéo dài lên vùng gối có thể dẫn đến viêm bao hoạt dịch [1][3].
- Nhiễm trùng: viêm bao trước bánh chè do mủ được ghi nhận là có thể gặp, đặc biệt ở trẻ em; một số trường hợp đáp ứng với chọc hút, bất động và kháng sinh phù hợp [3].
- Bệnh lý hoặc yếu tố toàn thân: tài liệu nhấn mạnh việc điều trị phải dựa trước hết vào nguyên nhân, trong đó có các nguyên nhân toàn thân như bệnh gout; đồng thời cần loại bỏ chất kích thích hoặc điều chỉnh tư thế, nghề nghiệp nếu có liên quan [1].
Cách chữa trị viêm bao hoạt dịch khớp gối
Điều trị được lựa chọn theo nguyên nhân và mức độ thay đổi của bao hoạt dịch. Phần lớn trường hợp không cần phẫu thuật ngay [1][2]. Các biện pháp bảo tồn có thể gồm:
- Nghỉ ngơi và giảm hoạt động gây đau hoặc tạo áp lực lặp lại lên gối.
- Chườm lạnh, nhiệt ẩm hoặc kê cao chi theo tình trạng phù hợp.
- Dùng đệm bảo vệ vùng gối; trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định bất động tạm thời [1].
- Điều chỉnh tư thế hoặc công việc nếu đây là yếu tố làm bệnh kéo dài [1].
Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể cân nhắc chọc hút dịch và tiêm chế phẩm steroid phù hợp hoặc thuốc kháng sinh. Đây là thủ thuật cần được thực hiện bởi nhân viên y tế sau khi đánh giá nguyên nhân; người bệnh không nên tự chọc hút hay tự tiêm tại nhà [1].
Khi nào có thể cần can thiệp phẫu thuật?
Phẫu thuật không phải lựa chọn thường quy. Nếu viêm bao mủ cấp không cải thiện với điều trị không phẫu thuật, có thể cần rạch và dẫn lưu. Với bao hoạt dịch bị nhiễm trùng mạn tính, dày lên hoặc gây triệu chứng dai dẳng, bác sĩ có thể cân nhắc cắt bỏ bao bệnh lý. Một số trường hợp viêm bao trước bánh chè có mô xơ hoặc màng hoạt dịch dày kèm nốt đau không đáp ứng điều trị bảo tồn cũng có thể được chỉ định cắt bao, bằng kỹ thuật nội soi hoặc mổ mở [1][3].
Riêng viêm bao dưới bánh chè có dấu hiệu nghi nhiễm trùng, tài liệu đề cập đến chọc hút cẩn thận, tránh đi vào khớp gối, và dẫn lưu ngay nếu xác định nhiễm trùng; đồng thời cần đánh giá vùng đầu trên xương chày để loại trừ tổn thương xương liên quan [4].
Dấu hiệu cần đi khám sớm
Người bệnh nên được khám khi gối sưng đau rõ, có khối sưng khu trú, hạn chế duỗi hoặc gấp gối, đau tăng nhanh, hoặc nghi ngờ nhiễm trùng. Viêm bao hoạt dịch nhiễm trùng có thể bị nhầm với viêm khớp nhiễm khuẩn nếu chỉ nhìn vào mức độ sưng; vì vậy, cần thăm khám để xác định bao bị ảnh hưởng và lựa chọn phương pháp lấy dịch, dùng thuốc hay dẫn lưu phù hợp [3][4].
Kết luận
Viêm bao hoạt dịch khớp gối có thể liên quan đến chấn thương trực tiếp, vi chấn thương lặp lại, nhiễm trùng hoặc các yếu tố toàn thân. Điều trị thường bắt đầu bằng nghỉ ngơi, giảm kích thích, chườm, kê cao và bảo vệ vùng gối; chọc hút, thuốc hoặc phẫu thuật chỉ được cân nhắc theo nguyên nhân và diễn tiến. Khi gối sưng đau kèm hạn chế vận động hoặc dấu hiệu nghi nhiễm trùng, người bệnh nên đi khám thay vì tự xử trí.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 592
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 592
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 592
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 594