Chênh lệch chiều dài hai chân sau thay khớp háng là vấn đề người bệnh có thể nhận thấy sau phẫu thuật thay khớp háng toàn phần. Tuy nhiên, cảm giác hai chân dài ngắn khác nhau không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với chênh lệch xương thực sự. Mục tiêu của phẫu thuật là giảm đau, giữ khớp vững, cải thiện vận động và cố gắng cân bằng chiều dài chi; trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chấp nhận thay đổi chiều dài nhất định nếu điều đó giúp khớp háng ổn định hơn và giảm nguy cơ trật khớp [9].
Chênh lệch chiều dài hai chân sau thay khớp háng có phải lúc nào cũng là chênh lệch thật?
Có hai tình huống cần phân biệt. Chênh lệch giải phẫu là khoảng cách xương giữa hai chi thực sự khác nhau. Ngược lại, chênh lệch biểu kiến xảy ra khi người bệnh cảm thấy một chân dài hoặc ngắn hơn dù chiều dài xương có thể tương đương. Co rút phần mềm quanh khớp, nghiêng chậu, khác biệt về độ gấp duỗi gối hoặc chiều cao từ cổ chân đến mặt đất có thể góp phần tạo ra cảm giác này [6].
Dữ liệu được trích dẫn trong tài liệu cho thấy 30% người bệnh sau thay khớp háng nguyên phát báo cáo cảm giác chênh lệch chiều dài chi, nhưng chỉ 36% trong nhóm này được xác nhận trên X-quang [1][2]. Điều này cho thấy đánh giá triệu chứng cần kết hợp thăm khám và hình ảnh học, thay vì chỉ dựa vào cảm nhận hoặc một phép đo đơn lẻ.
Những nguyên nhân có thể dẫn đến chênh lệch chiều dài hai chân
Thay đổi chiều dài sau phẫu thuật có thể liên quan đến quá trình chuẩn bị xương và vị trí các thành phần khớp nhân tạo. Một số yếu tố được mô tả gồm:
- Cắt xương đùi hoặc doa ổ cối chưa phù hợp.
- Đặt thành phần ổ cối ở vị trí thấp hơn dự kiến.
- Sử dụng phần cổ hoặc đoạn gần của khớp nhân tạo có kích thước lớn.
- Đặt thành phần đùi ở vị trí quá cao, có thể làm chi ngắn hơn.
- Đặc điểm hình thái đầu trên xương đùi, vốn có thể liên quan đến xu hướng kéo dài hoặc ngắn chi sau mổ [2].
Bên cạnh đó, co rút gấp hoặc khép ở khớp háng có thể làm chân trông ngắn hơn, còn co rút dạng có thể tạo cảm giác chân dài hơn. Những trường hợp do co rút phần mềm thường được nhận diện khác với chênh lệch xương thật và hiếm khi cần can thiệp phẫu thuật chỉ để điều chỉnh chiều dài [6].
Mức độ chênh lệch nào cần được quan tâm?
Tài liệu cho biết chênh lệch dưới 1 cm thường được dung nạp khá tốt và cảm giác khác biệt có xu hướng giảm dần theo thời gian [9]. Tuy nhiên, không nên dùng một con số duy nhất để quyết định người bệnh có cần điều trị hay không. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào nguyên nhân, sự ổn định của khớp, tình trạng phần mềm, khả năng đi lại, đau và kỳ vọng của từng người.
Về mặt chức năng, chênh lệch chiều dài chi đáng kể nói chung có thể làm dáng đi kém tự nhiên, tăng tiêu hao năng lượng và liên quan đến đau lưng hoặc hạn chế vận động; các tác động này cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể, không nên suy ra chỉ từ cảm giác sau mổ [3].
Cách bác sĩ đánh giá sau phẫu thuật
Khi người bệnh thấy hai chân không đều, bác sĩ thường cần xác định đó là chênh lệch thật, chênh lệch biểu kiến hay vấn đề xuất phát từ vùng khác bên dưới khớp háng. X-quang vùng chậu có thể được dùng để đánh giá vị trí các thành phần khớp. Trong một số trường hợp, cần chụp hình ảnh toàn bộ chi dưới để tìm các yếu tố ngoài khớp háng góp phần tạo ra khác biệt chiều dài [5].
Thăm khám cũng nên xem xét độ nghiêng của chậu, biến dạng xoay hoặc góc, khả năng vận động khớp, co rút phần mềm và sự khác biệt ở gối, cẳng chân hoặc bàn chân. Việc đo cần được thực hiện với tư thế phù hợp vì sai khác về gấp, dạng hoặc xoay chi có thể làm kết quả thay đổi [4][7].
Phòng ngừa và hướng xử trí
Việc lập kế hoạch trước mổ bằng phim X-quang và khuôn đo, kết hợp với đo đạc trong mổ, là những phương pháp được sử dụng để tối ưu hóa chiều dài chi. Một nghiên cứu được trích dẫn ghi nhận khi kết hợp lập kế hoạch với đo trong mổ, chiều dài sau phẫu thuật nằm trong khoảng 5 mm so với mức dự kiến ở 92% người bệnh trong nhóm nghiên cứu [7]. Các kỹ thuật có hỗ trợ máy tính có thể tăng độ chính xác khôi phục chiều dài, nhưng tài liệu không ghi nhận lợi ích rõ ràng về kết quả lâm sàng; chi phí và thời gian mổ cũng có thể tăng [7][8].
Nếu chênh lệch gây khó chịu, hướng xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân. Trường hợp liên quan đến co rút phần mềm hoặc nghiêng chậu có thể đáp ứng với vật lý trị liệu và các bài kéo giãn phù hợp [2]. Nếu do vị trí thành phần khớp, bác sĩ cần đánh giá khả năng chỉnh sửa mà vẫn duy trì được độ vững của khớp; trong một số tình huống, phẫu thuật chỉnh sửa hoặc can thiệp ở chi có thể được cân nhắc [5][8].
Kết luận
Chênh lệch chiều dài hai chân sau thay khớp háng có thể là thay đổi giải phẫu thật hoặc cảm giác do phần mềm và tư thế. Mục tiêu không chỉ là làm hai chân bằng nhau mà còn phải bảo đảm khớp háng vững, vận động tốt và giảm đau. Người bệnh nên được đánh giá bằng thăm khám kết hợp hình ảnh học để xác định nguyên nhân trước khi cân nhắc bất kỳ can thiệp nào.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 304
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 304
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1358
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1358
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 306
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 305
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 305
- [8] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 306
- [9] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 304