Gãy khí cụ nội soi trong khớp là một sự cố có thể xảy ra trong quá trình phẫu thuật nội soi. Khi một phần dụng cụ rơi vào ổ khớp, ưu tiên không phải là tiếp tục ngay thủ thuật ban đầu mà là kiểm soát tình huống, xác định vị trí mảnh gãy và lấy ra an toàn. Tài liệu chuyên ngành nhấn mạnh rằng phẫu thuật viên cần giữ bình tĩnh, hạn chế di động khớp và luôn duy trì mảnh gãy trong tầm quan sát khi có thể [4].
Gãy khí cụ nội soi trong khớp cần xử trí thế nào?
Ngay khi phát hiện dụng cụ bị gãy và một phần rơi vào khớp, quy trình xử trí được mô tả trong tài liệu gồm các điểm chính:
- Tắt hoặc dừng dòng dịch tưới rửa để hạn chế làm mảnh gãy di chuyển khỏi vị trí đang quan sát [4].
- Giảm tối đa việc di động khớp, vì thay đổi tư thế có thể khiến mảnh vỡ trôi vào các ngóc ngách khó tiếp cận [4].
- Giữ mảnh gãy trong tầm nhìn và không tiếp tục thủ thuật dự kiến trước khi mảnh dụng cụ được lấy ra [4].
- Nếu chưa thấy mảnh gãy, cần kiểm tra kỹ ổ khớp bằng quan sát và thăm dò. Khi vẫn không định vị được, có thể chụp X-quang khớp theo chỉ định [5].
Các bước này nhằm tránh bỏ sót dị vật trong khớp và giúp ekip chuyển từ mục tiêu phẫu thuật ban đầu sang mục tiêu kiểm soát sự cố. Tài liệu không cung cấp một phác đồ chung cho mọi khớp hoặc mọi loại dụng cụ, vì vậy lựa chọn tiếp theo phụ thuộc vào vị trí, kích thước, hình dạng của mảnh gãy và khả năng tiếp cận trong từng ca.
Cách định vị và lấy mảnh khí cụ bị gãy
Quan sát, thăm dò và tạo đường tiếp cận
Sau khi phát hiện sự cố, phẫu thuật viên cần kiểm tra có hệ thống các vùng trong ổ khớp, đặc biệt là những khoang mà mảnh gãy có thể di chuyển hoặc bị che khuất. Nếu mảnh nằm ở vị trí khó quan sát, kỹ thuật triangulation có thể được sử dụng. Đây là nguyên tắc đưa ống soi và dụng cụ thao tác qua các cổng riêng, để đầu dụng cụ và đầu camera tạo thành một hình tam giác trong trường nhìn [3].
Kỹ thuật này giúp tách biệt camera khỏi dụng cụ thao tác, cải thiện trường quan sát, cảm nhận chiều sâu và cho phép hai dụng cụ di chuyển độc lập [3]. Khi bị mất định hướng, có thể đưa dụng cụ phụ vào khớp, tiếp cận theo vỏ ống soi rồi trượt dụng cụ về phía đầu ống soi để đưa đầu dụng cụ vào trường nhìn [9].
Dùng dụng cụ kẹp hoặc dụng cụ hỗ trợ
Khi đã xác định được mảnh gãy, có thể đưa dụng cụ kẹp qua một cổng phụ để cố định và lấy mảnh ra. Nếu cần, một dụng cụ kẹp bổ sung có thể được đưa qua cổng thứ ba nhằm giữ chắc mảnh vỡ [5]. Tài liệu cũng đề cập khả năng sử dụng hệ thống hút hoặc nam châm qua cổng phụ để ổn định và lấy các mảnh nhỏ, khi điều kiện của ca mổ phù hợp [5].
Với những mảnh nằm ở khoang sau của khớp gối, việc tiếp cận có thể khó do các dụng cụ dễ va chạm và không gian thao tác chật. Một phương án được mô tả là dùng ống soi góc nhìn 70 độ để quan sát qua khe liên lồi cầu, sau đó đưa dụng cụ kẹp qua cổng sau trong khi vẫn duy trì nguyên tắc tam giác hóa [6]. Tuy nhiên, đây là kỹ thuật chuyên môn, không phải thao tác có thể thực hiện bên ngoài phòng mổ.
Những điều cần tránh khi lấy mảnh gãy
Không nên dùng các dụng cụ nội soi mảnh hoặc kìm rổ tinh tế để bẻ nhỏ một vật thể lớn, vì thao tác này có thể gây hư hỏng nghiêm trọng cho dụng cụ [1]. Nếu một vật thể trong khớp đủ lớn và cần đường mổ rộng để lấy ra, tài liệu mô tả việc làm nhỏ vật thể bằng kìm Kerrison hoặc burr nội soi thay vì dùng các dụng cụ mảnh nói trên [1]. Nội dung này chủ yếu áp dụng cho vật thể rời trong khớp; lựa chọn thực tế đối với mảnh khí cụ bị gãy cần do phẫu thuật viên đánh giá riêng.
Trong mọi tình huống, việc cố lấy bằng lực mạnh hoặc tiếp tục thao tác khi không còn kiểm soát được trường nhìn có thể làm tăng nguy cơ tổn thương. Tài liệu về nội soi khớp nhấn mạnh rằng phẫu thuật viên nên thực hiện thủ thuật trong giới hạn năng lực; một phương pháp mổ mở được thực hiện tốt có thể phù hợp hơn một thủ thuật nội soi khó nhưng kiểm soát kém [8].
Nguy cơ liên quan và vai trò của kinh nghiệm
Gãy dụng cụ là một trong các biến chứng được ghi nhận của nội soi khớp khuỷu, cùng với nhiễm trùng, cọ xát gây tổn thương bề mặt khớp, vấn đề liên quan đến garô và tổn thương mạch thần kinh [2]. Ở vùng khuỷu, các dây thần kinh nằm gần đường vào và bao khớp mỏng làm tăng yêu cầu về hiểu biết giải phẫu, đánh dấu mốc và kiểm soát hướng đi của dụng cụ [7].
Vì vậy, xử trí mảnh khí cụ gãy nên được thực hiện bởi ekip có năng lực nội soi khớp phù hợp với vị trí tổn thương. Khi sự cố xảy ra, ưu tiên là bảo toàn khả năng quan sát, hạn chế mảnh vỡ di chuyển, lấy dị vật có kiểm soát và chuyển sang phương án khác nếu nội soi không còn an toàn. Các đoạn tài liệu được cung cấp không mô tả chi tiết chăm sóc sau lấy mảnh gãy hoặc tiêu chí theo dõi riêng cho từng loại khớp.
Kết luận
Gãy khí cụ nội soi trong khớp cần được xem là một tình huống phải xử trí ngay trong cuộc mổ. Các nguyên tắc cốt lõi gồm dừng dòng tưới rửa, hạn chế di động khớp, giữ mảnh gãy trong tầm nhìn, định vị bằng quan sát hoặc hình ảnh học khi cần, rồi lấy ra bằng kỹ thuật kẹp, hút, nam châm hoặc cổng phụ phù hợp [4][5]. Kỹ thuật tam giác hóa hỗ trợ quan sát và thao tác chính xác hơn, nhưng quyết định cuối cùng phải dựa trên giải phẫu, vị trí mảnh gãy và năng lực của ekip phẫu thuật [3][8].
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3077
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3238
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3014
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3077
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3018
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3077
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3238
- [8] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3014
- [9] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3014