Nội soi cắt màng hoạt dịch trong u sụn màng hoạt dịch khớp gối thường được xem xét khi bệnh gây đau, tràn dịch hoặc các triệu chứng cơ học do nhiều nốt sụn rời trong khớp. Tuy nhiên, phẫu thuật không chỉ nhằm lấy các dị vật mà còn cần đánh giá tình trạng màng hoạt dịch và tổn thương đi kèm để lựa chọn phạm vi can thiệp phù hợp.
U sụn màng hoạt dịch khớp gối là gì?
U sụn màng hoạt dịch, hay synovial chondromatosis, là bệnh lý lành tính ở một khớp, trong đó màng hoạt dịch xuất hiện quá trình chuyển sản tạo sụn hoặc mô sụn-xương. Bệnh thường gặp ở khớp gối và khớp háng, nhưng cũng có thể xuất hiện tại các khớp, bao hoạt dịch hoặc bao gân khác [2].
Bệnh có thể diễn tiến qua ba giai đoạn: giai đoạn sớm có chuyển sản màng hoạt dịch nhưng chưa hình thành dị vật; giai đoạn chuyển tiếp có hoạt động bệnh tại màng hoạt dịch kèm các dị vật; và giai đoạn muộn còn dị vật nhưng không còn biểu hiện rõ của bệnh tại màng hoạt dịch [2]. Các nốt sụn rời có thể gây đau, sưng, hạn chế vận động và những triệu chứng cơ học tiến triển từ từ trong nhiều năm [2][5].
Khi nào cần cân nhắc nội soi cắt màng hoạt dịch?
Chỉ định phẫu thuật cần dựa trên triệu chứng, kết quả thăm khám và hình ảnh học. X-quang có thể cho thấy nhiều dị vật trong khớp, đặc biệt khi các nốt đã vôi hóa; MRI thường hữu ích trong việc xác lập chẩn đoán và đánh giá tổn thương trong khớp [2][6].
Điều trị u sụn màng hoạt dịch được đề cập gồm lấy dị vật kết hợp cắt màng hoạt dịch bằng nội soi hoặc mổ mở [3]. Vì vậy, nội soi có thể được cân nhắc khi người bệnh có đau, sưng, hạn chế vận động hoặc triệu chứng kẹt, lục cục do dị vật. Ở người không có triệu chứng, tài liệu cũng ghi nhận có thể theo dõi trong những trường hợp phù hợp [5].
- Đau hoặc sưng khớp gối kéo dài.
- Hạn chế tầm vận động hoặc cảm giác vướng, kẹt trong khớp.
- Hình ảnh cho thấy nhiều dị vật trong khớp và bệnh gây ảnh hưởng chức năng.
- Nghi ngờ còn hoạt động bệnh ở màng hoạt dịch sau khi đánh giá lâm sàng và hình ảnh học.
Những điểm trên chỉ mang tính định hướng từ tài liệu; quyết định mổ, phạm vi cắt màng hoạt dịch và khả năng thực hiện nội soi cần do bác sĩ chấn thương chỉnh hình đánh giá trực tiếp.
Nội soi cắt màng hoạt dịch được thực hiện như thế nào?
Nguyên tắc của nội soi khớp gối là quan sát có hệ thống toàn bộ các vùng trong khớp, xác định dị vật và phần màng hoạt dịch bất thường, sau đó lấy dị vật và cắt bỏ mô bệnh trong giới hạn an toàn. Kỹ thuật nội soi cắt màng hoạt dịch được mô tả với nhiều cổng vào, trong đó có thể tiếp cận các khoang sau qua vùng khe liên lồi cầu và các cổng sau trong hoặc sau ngoài [7].
Trong quá trình thao tác, cần bảo tồn các cấu trúc quan trọng như sụn chêm, dây chằng chéo và mô nằm bên dưới màng hoạt dịch. Phần màng hoạt dịch tăng sinh ở vùng trong và ngoài khớp được tách khỏi ranh giới giữa màng hoạt dịch và sụn khớp; việc thay đổi vị trí camera và dụng cụ cắt giúp tiếp cận các ngách khác nhau, đồng thời hạn chế nguy cơ làm tổn thương sụn khớp [1][7].
Các khuyến nghị kỹ thuật nhấn mạnh việc xem khớp gối như một hệ thống nhiều khoang và phân bố thời gian kiểm tra, cắt màng hoạt dịch tương đối đồng đều. Lớp màng hoạt dịch nông được lấy bằng dụng cụ cắt đến mặt phẳng nhận biết giữa màng hoạt dịch và mô dưới màng hoạt dịch. Do có nguy cơ biến chứng mạch máu-thần kinh, kỹ thuật này cần được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm về nội soi khớp [4][8].
Sau phẫu thuật cần lưu ý gì?
Trong mô tả kỹ thuật nội soi cắt màng hoạt dịch khớp gối, dẫn lưu có thể được đặt sau khi hoàn tất thủ thuật và nối với hệ thống hút; dẫn lưu được rút trước khi người bệnh xuất viện. Tập vận động khớp và tăng cường cơ tứ đầu đùi có thể được bắt đầu sớm, còn mức chịu lực được điều chỉnh theo khả năng và chỉ định của ê-kíp điều trị [1].
Người bệnh cần tái khám theo lịch để đánh giá sưng đau, tầm vận động, khả năng đi lại và tình trạng vết mổ. Cần trao đổi sớm với cơ sở y tế nếu có biểu hiện bất thường sau mổ, nhưng tài liệu được cung cấp không nêu một phác đồ theo dõi hậu phẫu riêng cho u sụn màng hoạt dịch khớp gối.
Nguy cơ tái phát và giới hạn của phẫu thuật
Tái phát sau phẫu thuật là vấn đề cần được giải thích trước mổ. Tài liệu ghi nhận bệnh có thể tái phát sau phẫu thuật, và bảng tổng hợp cho biết tái phát thường gặp hơn khi thực hiện cắt màng hoạt dịch bằng nội soi so với mổ mở [3][5]. Điều này không có nghĩa mọi trường hợp đều cần mổ mở; lựa chọn còn phụ thuộc vào vị trí, số lượng dị vật, mức độ tổn thương màng hoạt dịch và khả năng tiếp cận an toàn.
Ngoài ra, tài liệu đề cập rất hiếm trường hợp chuyển dạng ác tính thành u sụn ác tính. Vì vậy, mẫu mô lấy được có thể cần được xử lý và đánh giá giải phẫu bệnh theo chỉ định của bác sĩ. Người bệnh không nên tự kết luận bản chất tổn thương chỉ dựa trên hình ảnh X-quang hoặc MRI.
Kết luận
Nội soi cắt màng hoạt dịch trong u sụn màng hoạt dịch khớp gối có thể được thực hiện cùng với lấy các dị vật trong khớp ở những trường hợp có triệu chứng hoặc bệnh gây ảnh hưởng chức năng. Kỹ thuật đòi hỏi kiểm tra có hệ thống, bảo vệ sụn khớp và cấu trúc trong khớp, đồng thời cần tư vấn rõ về khả năng tái phát. Chẩn đoán và kế hoạch phẫu thuật nên được cá thể hóa sau khi kết hợp triệu chứng, thăm khám, X-quang hoặc MRI và đánh giá chuyên khoa.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3114
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1263
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1263
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 602
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1259
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4549
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3114
- [8] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 602