Nội soi cổ chân là một lựa chọn phẫu thuật nhằm xử lý hội chứng chạm sau (posterior ankle impingement), tình trạng thường gây đau sâu ở phía sau cổ chân, đặc biệt khi cổ chân bị ép vào tư thế gấp gan chân mạnh. Tài liệu chuyên ngành ghi nhận thủ thuật cắt lọc phía sau bằng nội soi có thể giúp giảm đau ở những trường hợp được xác định rõ nguyên nhân, nhưng chất lượng bằng chứng hiện vẫn còn hạn chế [1], [2].
Hội chứng chạm sau cổ chân là gì?
Người mắc hội chứng chạm sau thường chỉ vào vùng phía sau cổ chân để mô tả vị trí đau. Khi thăm khám, bác sĩ có thể phát hiện đau khi ấn vào vùng sâu phía sau và đau tăng trong nghiệm pháp gấp gan chân cưỡng bức [1]. Tình trạng này còn được gọi là hội chứng os trigonum trong một số trường hợp, nhất là khi có xương phụ phía sau xương sên gây cản trở chuyển động.
Ở những người thường xuyên thực hiện động tác gấp gan chân, chẳng hạn các hoạt động thể thao đòi hỏi tư thế nhón chân hoặc duỗi bàn chân mạnh, vùng phía sau cổ chân có thể chịu chèn ép lặp đi lặp lại. Tài liệu mô tả hiện tượng này là chèn ép phía sau hoặc hội chứng os trigonum [3]. Tuy nhiên, không phải mọi os trigonum hay mỏm xương phía sau đều gây triệu chứng; việc phát hiện hình ảnh bất thường cần được đối chiếu với triệu chứng và thăm khám thực tế [1].
Khi nào cân nhắc nội soi cổ chân?
Trước khi chỉ định phẫu thuật, bác sĩ cần xác định đau thực sự xuất phát từ vùng chạm phía sau cổ chân. Khám lâm sàng, hình ảnh học và đôi khi tiêm thuốc dưới hướng dẫn của màn huỳnh quang có thể hỗ trợ định vị nguồn đau. Tài liệu cho biết người bệnh có os trigonum hoặc mỏm sau xương sên phì đại có thể giảm đau sau tiêm chẩn đoán tại vùng này [1].
Điều trị ban đầu đối với các hội chứng do quá tải thường gồm giảm hoặc điều chỉnh hoạt động gây đau, bất động trong thời gian phù hợp và phục hồi chức năng [4]. Nội soi thường được cân nhắc khi triệu chứng vẫn kéo dài dù đã điều trị bảo tồn, hoặc khi cấu trúc xương gây chạm được xác định rõ và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, vận động. Quyết định cuối cùng cần dựa trên mức độ đau, hạn chế chức năng, kết quả thăm khám và hình ảnh học, thay vì chỉ dựa vào việc có thấy os trigonum trên phim.
Nội soi cổ chân giải quyết hội chứng chạm sau như thế nào?
Mục tiêu của nội soi phía sau là tiếp cận và loại bỏ mô hoặc phần xương gây chèn ép, đồng thời xử lý các tổn thương đi kèm khi có chỉ định. Các nghiên cứu được tổng hợp trong tài liệu ghi nhận cắt lọc phía sau bằng nội soi được sử dụng cho os trigonum có triệu chứng, chạm xương phía sau, viêm bao gân cơ gấp dài ngón cái và trường hợp đồng thời có những vấn đề này [2].
So với mổ mở, kết quả sau cắt lọc phía sau bằng nội soi được báo cáo là tương tự, trong khi người bệnh có thể trở lại thể thao sớm hơn và tỷ lệ biến chứng thấp hơn trong một số nghiên cứu [2]. Dù vậy, đây không phải là cam kết áp dụng cho mọi người bệnh. Kết quả còn phụ thuộc vào chẩn đoán, tổn thương phối hợp, mức độ bệnh và chương trình phục hồi sau mổ.
Hiệu quả và những rủi ro cần biết
Các nghiên cứu được trích dẫn báo cáo kết quả tốt hoặc rất tốt ở 91% đến 100% người bệnh sau cắt lọc phía sau cổ chân bằng nội soi [2]. Thủ thuật cũng có thể giúp giảm đau đáng kể ở những trường hợp chạm sau có triệu chứng rõ. Tuy nhiên, tác giả đồng thời nhấn mạnh rằng tổng quan hệ thống chỉ đưa ra khuyến nghị mức C, tức bằng chứng còn hạn chế do phần lớn nghiên cứu có chất lượng chưa cao [2]. Vì vậy, con số trên không nên được hiểu là tỷ lệ chắc chắn cho từng cá nhân.
Tỷ lệ biến chứng được báo cáo dao động từ 4% đến 20%. Các vấn đề có thể gặp gồm triệu chứng liên quan đến thần kinh chày hoặc thần kinh sural, nhiễm trùng, đau vùng mạn tính, căng gân gót và vấn đề tại vết mổ [2]. Bác sĩ cần trao đổi cụ thể về lợi ích, nguy cơ, thời gian hồi phục dự kiến và khả năng còn đau nếu nguyên nhân không chỉ nằm ở vùng chạm phía sau.
Kết luận
Nội soi cổ chân điều trị hội chứng chạm sau có thể phù hợp khi đau phía sau cổ chân được xác định rõ, thường liên quan đến os trigonum hoặc mỏm sau xương sên phì đại, và không cải thiện với điều trị bảo tồn. Phương pháp này có kết quả được báo cáo khả quan nhưng bằng chứng chưa mạnh, đồng thời vẫn có nguy cơ biến chứng. Người bệnh nên được bác sĩ chấn thương chỉnh hình đánh giá toàn diện trước khi lựa chọn phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3028
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3028
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5260
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5260