Nội soi khớp cổ chân tái tạo dây chằng mác sên trước và mác gót thường được cân nhắc ở người bị mất vững cổ chân ngoài kéo dài, đau hoặc bong gân tái diễn. Hai dây chằng này góp phần giữ xương sên ổn định trong khớp cổ chân; dây chằng mác sên trước nằm phía trước ngoài, còn dây chằng mác gót đi từ đầu dưới xương mác đến mặt ngoài xương gót [1][3].
Nội soi khớp cổ chân tái tạo dây chằng nhằm mục đích gì?
Trong mất vững cổ chân ngoài, bác sĩ cần xác định tình trạng dây chằng, mức độ lỏng khớp và liệu có tổn thương trong khớp đi kèm hay không. Nội soi cho phép đánh giá trực tiếp bề mặt sụn và các cấu trúc trong khớp khi có nghi ngờ tổn thương nội khớp dựa trên thăm khám hoặc hình ảnh học [2].
Tuy nhiên, nội soi không nhất thiết phải thực hiện ở mọi ca sửa chữa dây chằng bên ngoài. Tài liệu chuyên môn cho biết nội soi được cân nhắc nhiều hơn khi có dấu hiệu gợi ý bệnh lý trong khớp; trong trường hợp không có bằng chứng lâm sàng hoặc hình ảnh rõ ràng, lợi ích của nội soi thường quy vẫn còn được xem xét [2].
Khi nào có thể cần tái tạo dây chằng mác sên trước và mác gót?
Không phải mọi trường hợp bong gân cổ chân đều cần phẫu thuật. Với tình trạng suy yếu chức năng hoặc mất vững mức độ nặng, chương trình tăng cường sức cơ có thể được thử trong vài tháng. Một số người cải thiện đủ để không cần tái tạo dây chằng [4].
Phẫu thuật có thể được đặt ra khi người bệnh vẫn còn đau, cảm giác cổ chân lỏng hoặc mất vững chức năng kéo dài. Mất vững chức năng được mô tả là cảm giác chủ quan cổ chân không chắc hoặc bong gân tái diễn do thiếu hụt kiểm soát thần kinh–cơ hay cảm thụ bản thể [4]. Bong gân tái diễn cũng có thể liên quan đến tổn thương khác, chẳng hạn tổn thương xương–sụn, nên việc đánh giá toàn diện trước mổ là cần thiết [4].
Ở mất vững cơ học, phim X-quang chịu lực có thể cho thấy độ nghiêng xương sên tăng so với bên lành. Một tài liệu sử dụng mức tăng khoảng 8–10 độ như dấu hiệu gợi ý mất vững cơ học; con số này cần được bác sĩ diễn giải cùng triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm hình ảnh khác, không nên dùng đơn độc để tự quyết định phẫu thuật [4].
Vai trò của hai dây chằng bên ngoài cổ chân
- Dây chằng mác sên trước (ATFL): bám từ vùng đầu dưới xương mác đến phần trước cổ xương sên và liên quan với bao khớp trước ngoài [1][3].
- Dây chằng mác gót (CFL): chắc hơn ATFL, đi từ vùng đầu dưới xương mác xuống mặt ngoài xương gót; đây là dây chằng bên ngoài duy nhất nằm ngoài bao khớp [3].
- Dây chằng mác sên sau: là một thành phần khác của phức hợp dây chằng bên ngoài và được mô tả là dây chằng khỏe nhất trong nhóm này [3].
Vì vậy, cụm từ “tái tạo dây chằng mác sên mác gót” thường đề cập đến việc phục hồi sự ổn định của phức hợp dây chằng bên ngoài, chứ không chỉ xử lý một điểm đau riêng lẻ.
Lựa chọn kỹ thuật và những điểm cần cân nhắc
Các phương pháp tái tạo không giải phẫu trước đây có thể sử dụng gân cơ mác ngắn để tái tạo ATFL và CFL. Tuy nhiên, những kỹ thuật này có thể làm thay đổi cơ học vận động của cổ chân và ảnh hưởng chức năng bàn chân; một nguồn tham khảo khuyến nghị chỉ dùng phương pháp Evans khi tái tạo giải phẫu dây chằng bên ngoài không khả thi [2][5].
Do đó, lựa chọn giữa sửa chữa, tái tạo giải phẫu, phối hợp nội soi hoặc xử lý tổn thương trong khớp cần dựa trên tuổi, mức độ tổn thương, chất lượng mô dây chằng, tình trạng sụn, biến dạng bàn chân và yêu cầu vận động. Các đoạn tài liệu được cung cấp không mô tả đầy đủ quy trình phẫu thuật nội soi, loại mảnh ghép, phương án cố định hay chương trình phục hồi chức năng sau mổ; người bệnh không nên tự suy ra các thông tin này từ tên kỹ thuật.
Người bệnh nên trao đổi gì trước khi phẫu thuật?
- Triệu chứng là mất vững cơ học hay chủ yếu do thiếu kiểm soát thần kinh–cơ?
- Có cần chụp hoặc đánh giá thêm để tìm tổn thương sụn và tổn thương trong khớp không?
- Dây chằng nào bị tổn thương, chất lượng mô còn đủ để sửa chữa hay cần tái tạo?
- Phương pháp được đề xuất có phải là kỹ thuật giải phẫu hay không giải phẫu, và vì sao?
- Kế hoạch bất động, tập vận động, chịu lực và theo dõi sau mổ cụ thể ra sao?
Kết luận: Nội soi khớp cổ chân có thể hỗ trợ đánh giá và xử lý bệnh lý trong khớp ở người cần tái tạo dây chằng bên ngoài, nhưng không phải trường hợp nào cũng cần nội soi thường quy. Quyết định tái tạo ATFL và CFL nên dựa trên triệu chứng kéo dài, dấu hiệu mất vững, kết quả khám và hình ảnh học, đồng thời đánh giá nguy cơ tổn thương đi kèm.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3252
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5250
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5235
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5250
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5251