Nội soi khớp vai điều trị kẹt khớp do canxi hóa gân chóp xoay thường được cân nhắc khi đau kéo dài, vận động vai bị hạn chế và các biện pháp không phẫu thuật không cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp có lắng đọng canxi đều cần mổ. Tài liệu chuyên môn cho thấy quyết định phẫu thuật cần dựa trên diễn tiến triệu chứng, mức độ đau và đáp ứng với điều trị bảo tồn [1], [2], [4].
Canxi hóa gân chóp xoay có thể gây “kẹt” vai như thế nào?
Canxi hóa gân chóp xoay, hay viêm gân vôi hóa, là tình trạng xuất hiện lắng đọng canxi trong gân. Nguyên nhân chính xác chưa được xác định; một số giả thuyết cho rằng thiếu oxy tại chỗ và thoái hóa mô có thể liên quan đến quá trình hình thành các ổ canxi [3].
Trong giai đoạn canxi được cơ thể hấp thu, người bệnh có thể đau nhiều, viêm và hạn chế tầm vận động vai. Các biểu hiện này đôi khi giống một tình trạng nhiễm trùng cấp, vì vậy không nên tự kết luận rằng đau và khó cử động chắc chắn là do “kẹt khớp” cơ học [3].
Khi nào nội soi khớp vai được cân nhắc?
Điều trị ban đầu thường không phẫu thuật, gồm chườm lạnh từng đợt, thuốc chống viêm và trong một số trường hợp có thể tiêm thuốc gây tê tác dụng kéo dài vào khoang dưới mỏm cùng. Vai trò của tiêm corticosteroid vẫn còn gây tranh luận vì có thể làm kéo dài giai đoạn đau khi canxi đang được hấp thu [3].
Phẫu thuật hoặc điều trị nội soi có thể được xem xét khi xuất hiện một hay nhiều yếu tố sau:
- Triệu chứng tiến triển hoặc đau liên tục.
- Cơn đau ảnh hưởng đến các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
- Không cải thiện sau điều trị bảo tồn phù hợp [1], [2], [4].
Những tiêu chí này không thay thế cho thăm khám trực tiếp. Bác sĩ cần đánh giá tình trạng vai, mức độ hạn chế vận động và hình ảnh học trước khi chỉ định thủ thuật.
Nội soi khớp vai điều trị kẹt khớp do canxi hóa gân chóp xoay được thực hiện ra sao?
Khi đã có chỉ định phẫu thuật, tài liệu ưu tiên kỹ thuật nội soi hơn mổ mở [1], [4]. Mục tiêu chính là tiếp cận và loại bỏ ổ lắng đọng canxi trong gân. Trong quá trình nội soi, canxi có thể được lấy bỏ bằng dụng cụ bào cơ học, thường gọi là mechanical shaver [2].
Trong một số trường hợp, ổ canxi khó quan sát trực tiếp qua nội soi. Siêu âm được sử dụng trong lúc mổ ở một số báo cáo nhằm hỗ trợ xác định vị trí lắng đọng [2]. Điều này cho thấy việc lựa chọn dụng cụ và phương pháp định vị phụ thuộc vào đặc điểm ổ canxi cũng như đánh giá của phẫu thuật viên.
Có phải lúc nào cũng cần nội soi chẩn đoán?
Không. Tài liệu lưu ý rằng nội soi chẩn đoán thường quy nhìn chung không được khuyến nghị cho người bệnh viêm gân vôi hóa [1], [2], [4]. Một nguyên nhân là bệnh lý phối hợp ở khớp ổ chảo–cánh tay không thường gặp trong nhóm này. Ngoài ra, sự hiện diện của ổ canxi không được xem là làm tăng nguy cơ rách gân chóp xoay; hai tình trạng này có thể xuất phát từ các quá trình khác nhau [2].
Khi nào cần tạo hình mỏm cùng vai?
Tạo hình mỏm cùng vai, hay acromioplasty, không nên được hiểu là bước bắt buộc trong mọi ca lấy canxi. Theo tài liệu, thủ thuật này được thực hiện khi người bệnh có bằng chứng chèn ép dưới mỏm cùng trên đánh giá trước mổ [1], [2]. Vì vậy, chỉ định cần dựa trên biểu hiện và kết quả đánh giá cụ thể, thay vì áp dụng giống nhau cho tất cả người bệnh.
Hiệu quả và giới hạn thông tin hiện có
Một số tác giả được tài liệu trích dẫn báo cáo kết quả tốt ở khoảng 90% người bệnh sau lấy ổ canxi bằng nội soi; các nghiên cứu theo dõi trung hạn cũng ghi nhận kết quả tốt được duy trì theo thời gian [2]. Đây là kết quả được báo cáo trong tài liệu, không phải cam kết cho từng cá nhân.
Các đoạn tài liệu được cung cấp tập trung vào chỉ định, nguyên tắc kỹ thuật và kết quả của nội soi lấy canxi. Chúng không trình bày đầy đủ về các bước gây mê, nguy cơ biến chứng, chương trình phục hồi chức năng sau mổ hoặc thời điểm trở lại lao động. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ chấn thương chỉnh hình để được giải thích các nội dung này trước khi quyết định.
Kết luận
Nội soi khớp vai là lựa chọn được ưu tiên khi canxi hóa gân chóp xoay gây đau liên tục, triệu chứng tiến triển hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn. Phẫu thuật chủ yếu nhằm lấy bỏ ổ canxi; nội soi chẩn đoán thường quy không được khuyến nghị, còn tạo hình mỏm cùng vai chỉ được cân nhắc khi có bằng chứng chèn ép dưới mỏm cùng. Chẩn đoán và chỉ định cần được cá thể hóa sau thăm khám và đánh giá hình ảnh phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2843
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2843
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3216
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2843