Phẫu thuật nội soi khớp vai sửa chữa rách gân dưới vai là kỹ thuật được sử dụng để đánh giá và khâu lại gân dưới vai khi tổn thương còn khả năng phục hồi về vị trí bám. Việc lựa chọn phương pháp không chỉ dựa vào hình ảnh chụp mà còn cần đánh giá trực tiếp mức độ rách, độ co rút, chất lượng gân và khả năng di động trong quá trình nội soi [2][4].
Khi nào cân nhắc phẫu thuật nội soi khớp vai sửa chữa rách gân dưới vai?
Gân dưới vai là một phần của nhóm gân chóp xoay. Tổn thương có thể nằm ở phần trên của gân, lan rộng hơn hoặc rách toàn bộ. Tài liệu sử dụng phân loại Lafosse: loại I là rách bán phần ở một phần ba phía trên; loại II là rách hoàn toàn một phần ba phía trên; loại III là rách hoàn toàn hai phần ba phía trên; loại IV là rách toàn bộ nhưng chỏm xương cánh tay vẫn ở trung tâm và thâm nhiễm mỡ không quá giai đoạn 3; loại V là rách toàn bộ kèm bán trật ra trước và thâm nhiễm mỡ từ giai đoạn 3 trở lên [2].
Phân loại này có ý nghĩa trong quyết định điều trị. Một số rách lớn vẫn có thể được khâu nếu gân được giải phóng và đưa về vị trí bám mà không tạo lực căng quá mức. Ngược lại, rách loại V thường không được xem là phù hợp để khâu phục hồi; chuyển gân hoặc thay khớp vai đảo ngược có thể được cân nhắc trong những tình huống như vậy [2].
Đánh giá trước phẫu thuật
Chẩn đoán rách gân dưới vai cần kết hợp khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và nội soi khi cần. MRI có thể giúp đánh giá mức độ co rút, thâm nhiễm mỡ, teo cơ, chèn ép dưới mỏm quạ và tình trạng trật hoặc bán trật gân đầu dài cơ nhị đầu. Tuy nhiên, độ chính xác của MRI đối với rách gân dưới vai có thể thấp hơn so với các rách chóp xoay phía sau; vì vậy, đánh giá nội soi có vai trò quan trọng để xác định tổn thương thực tế [6].
Gân dưới vai có liên quan chặt chẽ với gân đầu dài cơ nhị đầu. Vì thế, bệnh lý gân nhị đầu như đứt hoặc trật vào trong có thể đi kèm. Trong khi sửa chữa gân dưới vai, bác sĩ có thể phải xử trí đồng thời gân nhị đầu bằng thủ thuật cắt gân hoặc cố định gân, tùy tình trạng cụ thể [6].
Phẫu thuật nội soi diễn ra như thế nào?
Thông thường, bác sĩ bắt đầu bằng nội soi khớp qua cổng sau để kiểm tra khớp vai, sụn, sụn viền, gân nhị đầu và gân dưới vai. Một số rách có thể được xử lý từ khoang dưới mỏm cùng vai, với hướng quan sát từ phía trước-bên và dụng cụ làm việc ở phía trước [1]. Vị trí cổng nội soi được lựa chọn theo cấu hình rách và vùng cần thao tác.
Các bước chính có thể bao gồm:
- Xác định vị trí, hình dạng và phạm vi rách.
- Giải phóng các dính ở mặt khớp, mặt túi thanh dịch và vùng khoảng xoay khi cần.
- Đánh giá độ di động của gân bằng dụng cụ kẹp hoặc chỉ kéo.
- Đưa gân về củ bé mà không tạo lực căng quá mức.
- Đặt neo chỉ gần bờ mặt khớp và luồn chỉ qua gân để tạo cấu hình khâu phù hợp [3][5].
Ở những rách lớn hoặc co rút nhiều, việc quan sát từ mặt túi thanh dịch qua cổng trước-bên có thể hỗ trợ thao tác. Ngược lại, rách nhỏ thường dễ quan sát và huy động hơn qua cổng sau ở mặt khớp [2][7]. Mục tiêu kỹ thuật là phục hồi gân về vùng bám giải phẫu với độ căng phù hợp, thay vì chỉ đóng kín đường rách.
Ưu điểm và giới hạn của kỹ thuật nội soi
So với đường mổ mở, sửa chữa nội soi cho phép kiểm tra và xử trí các tổn thương trong khớp, tránh tách cơ delta, giảm bóc tách mô mềm và sử dụng đường rạch nhỏ hơn. Nội soi cũng giúp đánh giá đáng tin cậy hơn kích thước rách, chất lượng gân, độ di động và vị trí đặt neo chỉ [4]. Tuy nhiên, một phân tích tổng hợp được trích dẫn trong tài liệu không ghi nhận khác biệt về thời gian phẫu thuật, điểm chức năng hoặc điểm đau giữa sửa chữa nội soi và sửa chữa mini-open [4]. Vì vậy, lựa chọn kỹ thuật cần dựa trên hình thái rách, khả năng huy động gân, tổn thương phối hợp và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
Khả năng khâu thành công có thể bị hạn chế khi gân rách lớn, co rút, chất lượng kém hoặc có thâm nhiễm mỡ và teo cơ đáng kể. Nếu sau các bước giải phóng mà gân vẫn không thể đưa về củ bé một cách an toàn, sửa chữa giải phẫu có thể không khả thi; khi đó cần thảo luận các phương án tái tạo khác. Phạm vi tài liệu được cung cấp tập trung vào đánh giá và kỹ thuật sửa chữa nội soi, không đủ để trình bày chi tiết phác đồ phục hồi chức năng sau mổ hoặc tiên lượng riêng cho từng người bệnh.
Kết luận
Phẫu thuật nội soi khớp vai sửa chữa rách gân dưới vai phù hợp khi gân còn khả năng huy động và có thể đưa về vị trí bám với lực căng chấp nhận được. Chẩn đoán cần kết hợp khám, MRI và đánh giá nội soi; đồng thời phải kiểm tra gân đầu dài cơ nhị đầu và các tổn thương phối hợp. Quyết định cuối cùng nên được cá thể hóa sau khi bác sĩ đánh giá mức độ rách, co rút, chất lượng gân và tình trạng cơ.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3202
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3208
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3210
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2829
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3203
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3208
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3208