Tái tạo dây chằng chéo trước bằng mảnh ghép gân bánh chè (BPTB) là một lựa chọn ghép tự thân thường được đề cập trong phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước (ACL). BPTB là viết tắt của mảnh ghép gồm xương – gân bánh chè – xương; trong đó phần gân trung tâm của gân bánh chè được lấy kèm hai nút xương ở hai đầu [1][2]. Việc lựa chọn mảnh ghép cần dựa trên tuổi, mức độ vận động, tổn thương đi kèm và đánh giá cụ thể của bác sĩ phẫu thuật.
Tái tạo dây chằng chéo trước bằng mảnh ghép gân bánh chè là gì?
Trong tái tạo ACL, mảnh ghép thay thế phần dây chằng bị tổn thương nhằm phục hồi sự vững của khớp gối. Với BPTB, mảnh ghép tự thân lấy từ vùng gân bánh chè của chính người bệnh. Các tài liệu phẫu thuật cũng liệt kê kỹ thuật tái tạo ACL một bó bằng mảnh ghép xương–gân bánh chè–xương và kỹ thuật hai đường rạch sử dụng loại mảnh ghép này [4].
Không nên hiểu BPTB là lựa chọn phù hợp cho mọi trường hợp. Mảnh ghép gân kheo và các loại mảnh ghép khác cũng có thể được sử dụng, trong khi kết quả giữa các lựa chọn thường phụ thuộc vào nhóm người bệnh và tiêu chí đánh giá [2][5].
Ưu điểm của mảnh ghép BPTB
Một điểm đáng chú ý của BPTB là khả năng tạo kết quả khách quan tốt về độ vững trong một số so sánh. Khi đối chiếu với mảnh ghép gân kheo, BPTB có xu hướng đạt nhiều hơn các tiêu chí như nghiệm pháp Lachman bình thường, pivot shift bình thường, chênh lệch bên–bên trên KT-1000 dưới 3 mm và ít mất gấp gối hơn [8].
Ở những người có nguy cơ cao, chẳng hạn vận động viên trẻ, một số nghiên cứu được tổng hợp trong tài liệu cho thấy mảnh ghép gân bánh chè tự thân có tỷ lệ thất bại lâm sàng thấp hơn so với mảnh ghép gân kheo [3]. BPTB cũng được ghi nhận có xu hướng cho độ cứng và sức mạnh nhỉnh hơn, dù kết quả tổng thể giữa các loại mảnh ghép vẫn tương đương ở nhiều nhóm người bệnh [3].
- Có thể hỗ trợ phục hồi độ vững trước và xoay của khớp gối trong một số tiêu chí đánh giá.
- Là lựa chọn được cân nhắc ở người trẻ, nhu cầu vận động cao hoặc có nguy cơ tái rách cao, tùy chỉ định chuyên môn [3][5].
- Có nhiều kỹ thuật phẫu thuật được mô tả cho tái tạo ACL bằng BPTB [4].
Hạn chế và nguy cơ cần biết
Ưu điểm về độ vững không đồng nghĩa BPTB luôn vượt trội. So với BPTB, mảnh ghép gân kheo có liên quan đến tỷ lệ lạo xạo khớp bánh chè–đùi, đau khi quỳ và mất duỗi thấp hơn trong một số phân tích [8]. Vì vậy, đau vùng trước gối hoặc khó chịu khi quỳ là những vấn đề cần được trao đổi khi cân nhắc lựa chọn mảnh ghép.
Các kết quả nghiên cứu cũng không hoàn toàn thống nhất. Một số phân tích cho thấy tần suất mất vững không khác biệt có ý nghĩa giữa BPTB và gân kheo; những nghiên cứu gần đây hơn ghi nhận lựa chọn mảnh ghép có ảnh hưởng tối thiểu đến một số kết quả lâu dài, trong đó có tỷ lệ thoái hóa khớp sau 10 năm [8]. Do đó, không nên lựa chọn chỉ dựa trên một ưu điểm đơn lẻ.
Về biến chứng chung sau tái tạo ACL, tài liệu ghi nhận tỷ lệ huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi và nhiễm trùng nhìn chung dưới 1% trong các số liệu được trích dẫn, nhưng đây vẫn là những biến chứng cần theo dõi sau mổ [7]. Tỷ lệ thất bại do nguyên nhân liên quan đến mảnh ghép được báo cáo đã ổn định khoảng 7%–8% ở thời điểm theo dõi 5 năm trong một số nghiên cứu; con số có thể thay đổi đáng kể nếu dùng các tiêu chí thất bại khác nhau [3].
Phục hồi sau tái tạo ACL bằng BPTB
Phục hồi chức năng cần được cá thể hóa và tiến hành theo hướng dẫn của ê-kíp điều trị. Một mốc phục hồi được mô tả trong tài liệu là mở hoàn toàn khóa nẹp, cho phép chịu trọng lượng đầy đủ vào tuần thứ 6; chạy bộ và tập sức mạnh không hạn chế có thể bắt đầu từ tháng thứ 4. Kiểm tra sức mạnh bằng máy đo Biodex được thực hiện vào khoảng tháng thứ 6 và người bệnh thường chỉ được trở lại hoạt động đầy đủ trong khoảng 9–12 tháng [6].
Những mốc trên không phải lịch cố định cho mọi người. Tốc độ tiến triển còn phụ thuộc vào độ vững của gối, biên độ vận động, sức cơ, tổn thương sụn chêm hoặc sụn khớp đi kèm và đánh giá chức năng trước khi trở lại thể thao. Việc hết đau không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc dây chằng và sức cơ đã sẵn sàng cho vận động cường độ cao.
Khi nào cần trao đổi kỹ với bác sĩ?
- Khi người bệnh chơi thể thao có động tác xoay, đổi hướng hoặc nhu cầu vận động cao.
- Khi từng phẫu thuật ACL thất bại, có tổn thương mạn tính hoặc dấu hiệu pivot shift rõ; tài liệu mô tả một số trường hợp có thể cần phối hợp tái tạo dây chằng bên ngoài [1][6].
- Khi công việc hoặc sinh hoạt đòi hỏi quỳ thường xuyên, vì lựa chọn BPTB có thể cần cân nhắc với nguy cơ đau khi quỳ [8].
- Khi có bệnh lý nền hoặc tổn thương phối hợp làm thay đổi kế hoạch phẫu thuật và phục hồi.
Kết luận
Tái tạo dây chằng chéo trước bằng mảnh ghép gân bánh chè (BPTB) có thể mang lại độ vững tốt, đặc biệt trong một số nhóm người trẻ hoặc vận động viên nguy cơ cao. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có những hạn chế như đau khi quỳ và khó chịu vùng bánh chè–đùi. Bằng chứng hiện có không cho thấy một loại mảnh ghép phù hợp tuyệt đối cho tất cả người bệnh. Quyết định cuối cùng nên dựa trên mục tiêu vận động, đặc điểm khớp gối, tổn thương đi kèm và kế hoạch phục hồi được bác sĩ đánh giá trực tiếp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3104
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2724
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3105
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 5296
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2748
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3104
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2723
- [8] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2724