Điều trị rách sụn viền SLAP ở khớp vai bằng nội soi thường được cân nhắc khi tổn thương gây đau, cảm giác mất vững hoặc kẹt khớp và không cải thiện phù hợp với điều trị bảo tồn. SLAP là tổn thương vùng sụn viền phía trên của ổ chảo, liên quan đến phức hợp gân cơ nhị đầu – sụn viền. Tuy nhiên, quyết định phẫu thuật cần dựa trên kiểu rách, mức độ tổn thương, triệu chứng và nhu cầu vận động của từng người bệnh, thay vì chỉ dựa vào một kết quả chẩn đoán hình ảnh.
Rách sụn viền SLAP là gì?
Sụn viền có vai trò góp phần tạo sự ổn định cho khớp vai. Rách sụn viền có thể liên quan đến vận động quá mức, chấn thương hoặc quá trình thoái hóa. Hai nhóm tổn thương thường được đề cập là rách Bankart và tổn thương SLAP; cả hai cũng thường gặp ở người vận động tay qua đầu, chẳng hạn vận động viên ném hoặc các hoạt động lặp lại ở tư thế nâng tay cao [5].
Biểu hiện có thể gồm đau vai, cảm giác không vững, kẹt hoặc lục cục trong khớp. Người có rách phía trước thường than phiền về cảm giác mất vững nhiều hơn đau, trong khi rách phía sau có thể biểu hiện đau nổi bật hơn [5]. Các triệu chứng này không đặc hiệu hoàn toàn, vì vậy thăm khám và đánh giá trực tiếp tổn thương vẫn rất quan trọng.
Điều trị rách sụn viền SLAP bằng nội soi khi nào?
Phương án điều trị phụ thuộc vào loại rách, mức độ tổn thương và mức độ hoạt động của người bệnh. Tài liệu phẫu thuật ghi nhận những rách nhỏ nhưng tiến triển hoặc không cải thiện sau vật lý trị liệu có thể cần được sửa chữa; sửa chữa qua nội soi có thời gian hồi phục ngắn hơn so với mổ mở trong bối cảnh phù hợp [1]. Nhận định này không có nghĩa mọi trường hợp SLAP đều phải phẫu thuật.
Ở tổn thương mất vững, bác sĩ có thể đánh giá đồng thời các tổn thương khác của vai. Bảng chỉ định trong tài liệu Campbell nêu SLAP lesion có thể cần được sửa chữa đồng thời trong một số trường hợp phẫu thuật ổn định khớp vai [4]. Vì vậy, kế hoạch mổ không chỉ dựa vào tên “rách SLAP”, mà còn phải xem xét tình trạng mất vững, tổn thương sụn viền khác và tổn thương kèm theo.
Quy trình nội soi sửa chữa SLAP type II
Tài liệu mô tả kỹ thuật cố định nội soi cho SLAP type II, trong đó người bệnh được đặt ở tư thế nằm nghiêng, cánh tay dạng và gấp ra trước với hệ thống treo cân bằng; phẫu thuật được thực hiện dưới gây mê và kiểm soát áp lực trong khớp bằng bơm nội soi [3]. Đây là mô tả kỹ thuật dành cho phẫu thuật viên, không phải hướng dẫn để người bệnh tự thực hiện.
- Đánh giá qua nội soi: bác sĩ quan sát sụn viền phía trên, phức hợp gân nhị đầu – sụn viền và các vùng liên quan trong khớp.
- Kiểm tra tổn thương: dấu hiệu peel-back động có thể hỗ trợ nhận diện tổn thương SLAP phía sau. Dấu hiệu này được đánh giá khi đưa vai đến khoảng 90 độ dạng và 90 độ xoay ngoài; trong tổn thương SLAP phía sau, phức hợp gân nhị đầu – sụn viền có thể di lệch vào trong qua bờ ổ chảo [2].
- Tạo các cổng nội soi: kỹ thuật sử dụng cổng quan sát phía sau, cổng làm việc phía trước và cổng trước-trên. Cổng trước-trên được định vị để tạo góc tiếp cận phù hợp vùng góc trước-trên của ổ chảo, nơi đặt neo chỉ [2][6].
- Chuẩn bị nền xương: mô mềm dưới sụn viền bong tách được làm sạch cẩn thận đến nền xương chảy máu, nhưng không lấy bỏ xương [6].
- Cố định sụn viền: neo chỉ và kỹ thuật khâu được sử dụng để đưa phần sụn viền về vị trí phù hợp. Khi sửa chữa, cấu hình nút chỉ cần hạn chế nhô cao hoặc có thể dùng cơ chế không nút nhằm giảm nguy cơ cọ xát do nút chỉ [3].
Những điểm cần trao đổi trước phẫu thuật
Chẩn đoán rách sụn viền không phải lúc nào cũng chính xác ngay từ trước mổ. Một đoạn tài liệu cho biết chẩn đoán trước phẫu thuật do bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và phẫu thuật viên đưa ra chỉ đúng ở 30% các trường hợp rách được khảo sát; con số này thuộc nhóm dữ liệu được trích dẫn trong tài liệu và không nên áp dụng máy móc cho mọi cơ sở hoặc mọi người bệnh [1]. Do đó, người bệnh nên hỏi rõ:
- Tổn thương thuộc loại SLAP nào và có liên quan đến gân nhị đầu hay không?
- Có mất vững khớp vai hoặc rách sụn viền khác đi kèm không?
- Mục tiêu của phẫu thuật là sửa chữa sụn viền, xử lý tổn thương phối hợp hay kết hợp các phương án?
- Thời gian hạn chế vận động và kế hoạch phục hồi chức năng cụ thể sau mổ là gì?
Tài liệu được cung cấp tập trung vào nhận diện tổn thương và kỹ thuật nội soi SLAP type II, chưa trình bày đầy đủ phác đồ phục hồi chức năng, tiêu chí trở lại thể thao, biến chứng hoặc so sánh toàn diện giữa sửa chữa sụn viền và các lựa chọn xử trí gân nhị đầu. Vì vậy, các nội dung này cần được bác sĩ chấn thương chỉnh hình đánh giá riêng theo hồ sơ của từng người bệnh.
Kết luận
Điều trị rách sụn viền SLAP ở khớp vai bằng nội soi có thể bao gồm đánh giá tổn thương, chuẩn bị nền xương và cố định sụn viền bằng neo chỉ, đặc biệt trong kỹ thuật được mô tả cho SLAP type II [3][6]. Lựa chọn phẫu thuật cần dựa trên triệu chứng, kiểu rách, mức độ mất vững, nhu cầu vận động và các tổn thương phối hợp. Người có đau vai, kẹt khớp hoặc cảm giác mất vững kéo dài nên được thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và kế hoạch điều trị phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2821
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3162
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3161
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3172
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 2821
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3162