Gãy mỏm trâm trụ kết hợp gãy đầu dưới xương quay là kiểu tổn thương thường gặp trong nhóm gãy vùng cổ tay, đặc biệt ở trẻ em và người lớn tuổi. Mảnh gãy mỏm trâm trụ có thể phản ánh tổn thương nơi bám của phức hợp sụn sợi tam giác (TFCC) hoặc dây chằng trụ-cổ tay, vì vậy không nên chỉ đánh giá riêng mảnh xương này mà cần xem xét cả độ vững của khớp quay-trụ dưới (DRUJ) [1].
Gãy mỏm trâm trụ kết hợp gãy đầu dưới xương quay là gì?
Đầu dưới xương quay và mỏm trâm trụ nằm cạnh nhau ở vùng cổ tay. Khi xương quay bị gãy, mỏm trâm trụ cũng có thể bị kéo bật hoặc gãy kèm theo. Ở trẻ em, hơn một nửa số gãy vùng đầu dưới xương quay liên quan đến sụn tăng trưởng được ghi nhận có kèm tổn thương xương trụ; dạng thường gặp là gãy mỏm trâm trụ, ngoài ra có thể là biến dạng dẻo, gãy cành tươi hoặc gãy hoàn toàn [7].
Gãy mỏm trâm trụ thường là một tổn thương bong điểm bám ở vùng đầu xương trụ. Tổn thương này có thể đi kèm với tổn thương TFCC hoặc khớp trụ-cổ tay, nhưng ở trẻ em thường không gây biến chứng liên quan đến tăng trưởng [1]. Tuy nhiên, nếu tổn thương làm mất vững DRUJ, việc điều trị cần được đánh giá thận trọng hơn.
Dấu hiệu nhận biết và những điểm cần kiểm tra
Người bệnh thường có đau, sưng và biến dạng vùng cẳng tay dưới hoặc cổ tay. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào mức độ di lệch của ổ gãy; gãy không di lệch có thể chỉ gây đau khu trú và ấn đau, trong khi gãy di lệch thường tạo biến dạng nhìn thấy được [2].
Khi thăm khám, bác sĩ cần đánh giá:
- Đau và ấn đau tại đầu dưới xương quay, mỏm trâm trụ và vùng DRUJ.
- Biến dạng, vết thương da hoặc dấu hiệu gãy hở.
- Tuần hoàn, cảm giác và vận động của bàn tay, ngón tay.
- Độ vững của DRUJ sau khi đánh giá và nắn chỉnh xương quay.
Hình ảnh X-quang giúp xác định đường gãy, mức độ di lệch và mối tương quan giữa xương quay với xương trụ. Trong một số trường hợp, mảnh gãy mỏm trâm trụ hoặc tình trạng ngắn xương quay có thể gợi ý tổn thương TFCC [6]. Việc chỉ nhìn thấy một mảnh gãy nhỏ ở mỏm trâm trụ không đủ để kết luận cổ tay ổn định.
Vì sao cần quan tâm đến khớp quay-trụ dưới?
DRUJ góp phần tạo nên động tác sấp-ngửa của cẳng tay. Nếu xương quay bị ngắn hoặc lệch, mối quan hệ giữa hai xương cẳng tay và DRUJ có thể bị ảnh hưởng. Trong các tổn thương kiểu Galeazzi hoặc tổn thương tương đương, phục hồi chiều dài và trục của xương quay thường có thể giúp DRUJ tự về vị trí; nếu khớp vẫn trật hoặc không nắn được, có thể có mô mềm chen vào khớp và cần được xử lý [9].
Vì vậy, sau nắn chỉnh, bác sĩ không chỉ kiểm tra hình dạng xương quay mà còn phải đánh giá xem DRUJ đã giảm và có vững hay chưa. Ở người lớn, thuật toán xử trí có thể bao gồm bất động khi khớp đã giảm và ổn định; nếu không ổn định, có thể cần cố định tạm thời bằng kim Kirschner, xử lý TFCC hoặc cố định mỏm trâm trụ tùy hình thái tổn thương [4].
Điều trị được lựa chọn như thế nào?
Phương pháp điều trị phụ thuộc vào tuổi, mức độ di lệch, tính ổn định của gãy đầu dưới xương quay, tình trạng DRUJ và khả năng duy trì nắn chỉnh. Không nên quyết định chỉ dựa trên kích thước mảnh gãy mỏm trâm trụ.
- Điều trị bảo tồn: có thể được cân nhắc khi ổ gãy phù hợp để nắn chỉnh, giữ được trục và DRUJ ổn định. Cần tái khám và chụp kiểm tra theo chỉ định để phát hiện di lệch thứ phát.
- Nắn chỉnh và cố định qua da: có thể được sử dụng khi gãy đầu dưới xương quay không ổn định hoặc không duy trì được vị trí sau nắn. Ở trẻ lớn, một số trường hợp có thể cần nhiều kim Kirschner hơn để tăng độ vững [8].
- Phẫu thuật cố định mỏm trâm trụ: có thể được cân nhắc khi mảnh gãy lớn, có mất vững DRUJ hoặc cần phục hồi điểm bám quan trọng. Các phương tiện được đề cập gồm vít, chỉ hoặc kỹ thuật néo ép, tùy hình thái gãy [5].
Ở trẻ em, cần tránh làm tổn thương thêm sụn tăng trưởng trong quá trình bộc lộ, nắn chỉnh và cố định. Với gãy xương quay hoàn toàn kèm tổn thương DRUJ không thể nắn kín, phẫu thuật có thể cần thiết sau khi kiểm tra lại chất lượng nắn và cố định xương quay [3][9].
Khi nào cần đi khám sớm?
Cần đưa người bị chấn thương đến cơ sở y tế khi cổ tay biến dạng, sưng đau nhiều, có vết thương hở, tê buốt hoặc ngón tay lạnh, tím, khó cử động. Sau điều trị, đau kéo dài, hạn chế sấp-ngửa hoặc cảm giác lỏng, kẹt ở vùng cổ tay cũng cần được đánh giá lại.
Tóm lại, gãy mỏm trâm trụ kết hợp gãy đầu dưới xương quay cần được đánh giá đồng thời về ổ gãy xương quay, mảnh gãy mỏm trâm trụ và độ vững của DRUJ. Tài liệu được cung cấp tập trung chủ yếu vào tổn thương ở trẻ em và các tình huống liên quan đến DRUJ; lựa chọn điều trị cụ thể cần dựa trên phim X-quang, thăm khám trực tiếp và đánh giá của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 419
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 408
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 457
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3637
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1850
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1784
- [7] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 407
- [8] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 456
- [9] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 457