Gãy xương gót phức tạp sử dụng nẹp mâm là vấn đề đòi hỏi đánh giá kỹ kiểu gãy, mức độ di lệch và tình trạng phần mềm. Nẹp không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi trường hợp; bác sĩ có thể cân nhắc nhiều phương án cố định khác nhau, trong đó có vít, kim, dây néo ép hoặc nẹp cấu hình thấp [1].
Gãy xương gót phức tạp sử dụng nẹp mâm trong trường hợp nào?
Chỉ định phẫu thuật phụ thuộc vào hình thái tổn thương và nguy cơ ảnh hưởng đến da, gân cũng như các khớp lân cận. Tài liệu chuyên ngành nêu một số tình huống có thể cần cố định, gồm:
- Gãy di lệch vùng củ xương gót, trong đó có một số kiểu gãy Sanders IIC.
- Gãy dạng “mỏ chim” hoặc gãy củ xương gót kèm nguy cơ tổn thương da phía sau gót.
- Gãy mỏm trước liên quan trên 25% diện khớp gót–hộp.
- Gãy ngoài khớp hở hoặc tổn thương đi kèm làm suy giảm phức hợp cơ bụng chân–cơ dép.
Đây là các chỉ định được mô tả trong tài liệu, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên thăm khám trực tiếp, hình ảnh học và đánh giá toàn trạng người bệnh [1].
Vai trò của nẹp mâm trong cố định xương gót
Nẹp mâm, đặc biệt các loại nẹp chuyên dụng hoặc nẹp cấu hình thấp cho vùng xương gót, có thể được sử dụng để giữ các mảnh xương sau khi nắn chỉnh. Mục tiêu của cố định là duy trì vị trí các mảnh gãy và hỗ trợ khôi phục tương quan giải phẫu cần thiết. Tài liệu về các phương án phẫu thuật xương gót liệt kê nẹp cấu hình thấp bên cạnh vít đặc, vít rỗng, kim K, đinh Steinmann, đinh Schanz, dây néo ép và neo chỉ [3].
Vì vậy, “dùng nẹp mâm” không đồng nghĩa với một kỹ thuật duy nhất. Cấu hình nẹp, số lượng và hướng vít phải được lựa chọn theo đường gãy, kích thước mảnh xương và khả năng giữ vững sau nắn chỉnh. Trong kế hoạch phẫu thuật, bộ nẹp xoang cổ chân và bộ nẹp–vít mảnh nhỏ có thể được chuẩn bị cùng các loại vít rỗng với kích thước khác nhau [4].
Những điểm cần đánh giá trước phẫu thuật
Phẫu thuật vùng gót chịu ảnh hưởng đáng kể bởi tình trạng phần mềm. Do đó, bác sĩ cần xem xét nguy cơ da phía sau gót bị chèn ép, mức độ sưng nề và khả năng tiếp cận an toàn. Ở những trường hợp có nguy cơ biến chứng phần mềm cao, phẫu thuật ít xâm lấn hoặc cố định qua da có thể được cân nhắc, đặc biệt khi mảnh củ xương gót bao gồm toàn bộ diện khớp sau, khi củ xương gót bị di lệch hoặc khi người bệnh không phù hợp với một cuộc mổ mở kéo dài [1].
Kế hoạch phẫu thuật còn bao gồm lựa chọn tư thế nằm sấp hoặc nằm nghiêng tùy kiểu gãy, bảo đảm bàn mổ cho phép chụp kiểm tra không bị cản trở và chuẩn bị hệ thống tăng sáng trong mổ. Tài liệu cũng đề cập việc chuẩn bị nhiều loại vít và nẹp cấu hình thấp để đáp ứng các tình huống cố định khác nhau [4].
Phẫu thuật nẹp mâm có thể đạt mục tiêu gì?
Mục tiêu chính là nắn chỉnh các mảnh gãy, duy trì sự tương hợp của diện khớp và tạo độ vững cần thiết cho quá trình liền xương. Trong mô tả kỹ thuật ở bệnh nhân trẻ, nẹp được đặt dọc thành ngoài xương gót để liên kết vùng mỏm trước với củ sau; hai vít liên mảnh được dùng nhằm duy trì nắn chỉnh diện khớp sau [2]. Tuy nhiên, chi tiết này đến từ tài liệu về bệnh nhân vị thành niên, vì vậy không nên áp dụng máy móc cho người trưởng thành.
Phẫu thuật cũng phải hạn chế gây thêm tổn thương phần mềm. Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì vạt da đủ dày, khôi phục sự tương hợp khớp và sử dụng nẹp chuyên dụng khi thực hiện cố định mổ mở [5].
Nguy cơ và kỳ vọng sau điều trị
Gãy xương gót phức tạp có thể cần theo dõi lâu dài vì một số người bệnh phải trải qua can thiệp bổ sung, chẳng hạn cắt xương chỉnh trục hoặc lấy phần xương gây cọ xát vùng dưới mắt cá. Tài liệu cũng ghi nhận khoảng 15% trường hợp trong nhóm được đề cập cần hàn khớp dưới sên thứ phát do thoái hóa khớp sau chấn thương [3]. Con số này không nên hiểu là nguy cơ áp dụng cho mọi bệnh nhân dùng nẹp mâm.
Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ chấn thương chỉnh hình về kiểu gãy, tình trạng da, mục tiêu cố định, khả năng phải phẫu thuật bổ sung và kế hoạch theo dõi. Nẹp mâm chỉ là một phần của chiến lược điều trị; kết quả còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương ban đầu và diễn biến phần mềm.
Kết luận
Nẹp mâm trong gãy xương gót phức tạp có thể là một phương án cố định khi tổn thương di lệch, mất vững hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến da và diện khớp. Việc lựa chọn nẹp cần cá thể hóa theo kiểu gãy và tình trạng phần mềm, thay vì áp dụng một cấu hình cho mọi trường hợp. Các thông tin trên chỉ mang tính tham khảo chuyên môn và không thay thế thăm khám trực tiếp.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3427
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1912
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3427
- [4] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 3427
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Children, 9th Edition, 2020, trang 1911