Khối u ở ngón tay trẻ em là một vấn đề lâm sàng phức tạp, đòi hỏi sự phân biệt chính xác giữa các tổn thương lành tính có xu hướng tái phát và các khối u ác tính tiềm ẩn. Dựa trên tài liệu chuyên khoa về chỉnh hình, có một số loại khối u thường gặp tại bàn tay và ngón tay của trẻ em cần được làm rõ.
1. Ung thư xơ màng gân trẻ em (Juvenile aponeurotic fibroma)
Khi nói đến các khối u ở ngón tay, ung thư xơ màng gân trẻ em là một thực thể đặc biệt. Đây là một khối u lành tính nhưng có tính chất xâm lấn cao, thường xuất hiện ở lòng bàn tay hoặc cổ tay của trẻ em và người lớn tuổi [1]. Khối u này thường không đau, di động và nhỏ hơn 4 cm, nằm ở mặt trước (volar) của bàn tay, gắn liền với mô liên kết quanh gân và dây chằng [1]. Một đặc điểm quan trọng là trên phim X-quang có thể thấy các mảng canxi hóa trong khối u mềm, giúp phân biệt nó với các khối u nguyên phát khác [1].
Khác với nhiều khối u lành tính khác, ung thư xơ màng gân trẻ em có xu hướng tái phát cao (khoảng 50% ở trẻ nhỏ) sau khi cắt bỏ rìa (marginal excision) [5]. Do đó, nguyên tắc điều trị khuyến nghị là thực hiện phẫu thuật cắt rộng để giảm thiểu nguy cơ tái phát, trong khi vẫn cố gắng bảo tồn chức năng của chi [5].
2. Ung thư tế bào khổng lồ ở màng gân (Giant Cell Tumor of the Tendon Sheath)
Bên cạnh các khối u xơ, một loại khối u lành tính khác thường gặp là ung thư tế bào khổng lồ ở màng gân, còn được gọi là xanthoma [7]. Đây là khối u chậm phát triển, hình thành các đám đông rắn bên cạnh lòng bàn tay. Về mặt giải phẫu bệnh học, nó bao gồm các tế bào sợi, mô liên kết và các đại thực bào chứa cholesterol cùng tế bào khổng lồ đa nhân [7].
Mặc dù được phân loại là lành tính, khối u này có thể tái phát từ 10% đến 40% sau phẫu thuật cắt bỏ [7]. Điều trị phẫu thuật cắt bỏ vẫn là phương pháp hiệu quả để chữa khỏi bệnh. Tuy nhiên, việc theo dõi chặt chẽ là cần thiết do tỷ lệ tái phát đáng kể.
3. Ung thư tế bào khổng lồ ở xương (Giant Cell Tumors of Bone)
Cần phân biệt rõ ràng giữa khối u tế bào khổng lồ ở màng gân và khối u tế bào khổng lồ ở xương, vì hai bệnh này có hành vi sinh học khác nhau [3]. Khối u tế bào khổng lồ ở xương rất hiếm gặp ở bàn tay nhưng khi xảy ra thường tại các đốt ngón tay cuối cùng hoặc xương cổ tay (như xương hamate). Dù là khối u lành tính, chúng lại có tính xâm lấn mạnh và đáp ứng kém với phẫu thuật cắt rìa, dễ dàng di căn [3].
Do tính chất nguy hiểm này, khi nghi ngờ ung thư tế bào khổng lồ ở xương, bác sĩ cần chỉ định chụp X-quang toàn thân để phát hiện các ổ di căn tiềm ẩn. Hệ thống phân loại Campanacci được sử dụng để đánh giá mức độ xâm lấn: từ tổn thương có ranh giới rõ ràng (Grade I) đến mất lớp vỏ xương và xâm nhập mô mềm (Grade III). Phẫu thuật cắt bỏ phần xương kèm ghép xương thường không đủ, đòi hỏi các biện pháp tái tạo phức tạp hơn [3].
4. Các khối u nguyên phát khác và chẩn đoán
Bên cạnh các loại đã nêu, còn có nhiều khối u lành tính khác như lipoma (u mỡ), lipoblastoma, hoặc các khối u thần kinh như neurofibroma [2]. Một số khối u này có thể là đa trung tâm, ảnh hưởng đến nhiều ngón tay cùng lúc. Ví dụ, một số dạng u xơ có thể tái phát ở 60% bệnh nhân sau khi cắt rìa nếu chỉ thực hiện phẫu thuật đơn giản mà không xử lý triệt để vùng xâm lấn [4].
Chẩn đoán chính xác phụ thuộc vào việc kết hợp giữa khám lâm sàng và các phương thức hình ảnh học. MRI là công cụ quan trọng để phân biệt khối u mềm với các tổn thương khác, đặc biệt khi cần đánh giá mức độ xâm nhập của mô mềm hoặc sự hiện diện của canxi hóa [6]. Việc sinh thiết (biopsy) thường được chỉ định trước phẫu thuật lớn để xác nhận chẩn đoán, tránh nhầm lẫn giữa ung thư tế bào khổng lồ ở xương và các khối u như enchondroma [3].
Việc hiểu biết về đặc điểm của từng loại khối u giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp, cân bằng giữa việc kiểm soát bệnh lý và bảo tồn chức năng vận động cho trẻ em.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4540
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4532
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4549
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4539
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4540
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4549
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4551